Жиында редакцияның алға қойған мақсаттары мен жоспарлары сөз етіле отырып,  оның маңыздылығы мен жарық көретін жазбалар тақырыбы талқыланды. «Екпін» өмірін өнермен өлшеп, шығармашылықпен айналысатын, өзгелерден ерекше жастар туралы әңгіме етеді.  Жастарға арналған журнал болғандықтан,  өскелең ұрпақтың өмірлік ұстанымдары мен мүдделері, мақсаттары және көзқарастары бірінші орында тұратын болады.

Сайт редакторы Әлия Сембайдың айтуына қарағанда, бүгінде жастар кітапханаларда көз майын тамызып, кітап оқып көп  отырмайды және қазақтілді оқырмандарға эксклюзивті материалдардың тапшылығы зор. Сондықтан журналдағы ерекшелік деп – апта сайын жаңартылып отыратын кітапханаға шолуларды,  арнайы фоторепортаждар мен фото-шолуларды ұсынбақ.

Үvision.kz блог тұғырнамасының коммерциялық директоры  Бекежан Кембаев: «Сайт әзірше толықтай жұмыс жасап кеткен жоқ. Бастысы қазір біз демеуші компанияларды іздестіру үстіндеміз. Бұл ірі брендті компаниялардың беделін арттыруға үлкен мүмкіндік жасайды. Баннерлерді алмастырып, информерлерді іске қоссақ оқырмандарымызды одан сайын қызықтыра түсеміз деген үміттеміз.»-дейді.

Журналист  Амангелді Сейітхан: «Жаңадан ашылған журналға сын айту әлі ерте. Бастысы олар жаңа бастама көтеріп, өзіндік қолтаңбаларын қалдыруға қадам басты. Ал журналистикада қолтаңба басты нәрсе.»-деп өз ойымен бөлісті.

«Қатарға жаңа қосылғаннан кейін біршама қиындықтар бар. Дегенмен болашақта оқырмандарымызды көбейте түссек,  жарияланған материалдарды жинақтап басылым ретінде шығару ойда бар.  Қазірдің өзінде отыздан астам материалдарымыз жинақталған. Сайттың танымалдылығы мен оқылуын арттыру үшін оффлайн түрде де жұмыс істемекпіз»-дейді редактор Әлия Сембай.

Жастарға жаңа шабыт пен құштарлық сыйламаққа бағытталған жаңа  онлайн-журналды мына жерден оқи аласыздар http://yvision.kz/ekpin/

Watch this video on YouTube.

Суреттер: yvision.kz сайтынан

Рысгүл Мәтжанқызы

“Мінбер – Ақпарат”

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Жанерке, жұмыс істегеніме алты ай болды. Кезекті еңбек демалысына кете алам ба?

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы қызметкердiң тынығуына, жұмыс қабiлетiн қалпына келтiруiне, денсаулығын нығайтуына және қызметкердiң өзге де жеке қажеттiктерiне арналады және жұмыс орны (лауазымы) мен орташа жалақысы сақтала отырып, белгiлi бiр күнтiзбелiк күндер санына берiледi.

     Еңбек кодексінің 101-бабында сәйкес жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының ұзақтығы көрсетілген.

Егер қызметкерлердiң жекелеген санаттары үшiн басқа нормативтiк құқықтық актiлерде, еңбек шартында, ұжымдық шартта және жұмыс берушiнiң актiлерiнде көп күн саны көзделмесе, қызметкерлерге ұзақтығы күнтiзбелiк жиырма төрт күн болатын жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы берiледі.

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысының ұзақтығы қолданылатын жұмыс режимдерi мен кестелерiне қарамастан, еңбек демалысы күндерiне тура келетiн мереке күндерi есепке алынбай, күнтiзбелiк күндермен есептеледi.
Жыл сайынғы еңбек демалысының жалпы ұзақтығын есептеу кезiнде жыл сайынғы қосымша еңбек демалыстары жыл сайынғы негiзгi еңбек демалысына қосылады. Бұл ретте жыл сайынғы еңбек демалысының жалпы ұзақтығы ең жоғарғы шекпен шектелмейдi.

      105-бап. Жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстарын беру
                тәртiбi

      1. Қызметкерге жұмыс iстеген бiрiншi және келесi жылдары үшiн жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы тараптардың келiсiмi бойынша жұмыс жылының кез келген уақытында берiледi.
3. Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы қызметкер мен жұмыс берушiнiң арасындағы келiсiм бойынша бөлiктерге бөлiнуi мүмкiн.
4. Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы Кодекстiң 108-бабының 3-тармағындағы талаптар сақтала отырып, осы Кодекстiң 108 және 109-баптарында белгiленген жағдайларда және тәртiппен ауыстырылады, ұзартылады, үзiледi.
5. Жыл сайынғы еңбек демалысына ақы төлеу ол басталардан үш күнтiзбелiк күннен кешiктiрiлмей жүргiзiледi.

      106-бап. Жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстарын беру
                кезеңiн айқындау

      Жұмыс жылы қызметкердiң бiрiншi жұмыс күнiнен бастап есептелген он екi айды құрайды.

      107-бап. Жыл сайынғы ақылы еңбек демалыстарын беру
                кезектiлiгi

      1. Қызметкерлерге жыл сайынғы ақылы еңбек демалысын берудiң кезектiлiгi еңбек шартында, ұжымдық шартта, жұмыс берушi қызметкерлердiң пiкiрiн ескере отырып бекiтетiн демалыс кестесiнде белгiленедi.
2. Демалыс кестелерi өндiрiстiк қажеттiлiкке байланысты өзгертiлген жағдайда жұмыс берушi бұл туралы қызметкерге еңбек демалысы басталардан кемiнде екi апта бұрын хабарлауға мiндеттi.

Жыл сайынғы ақылы еңбек демалысы (оның бiр бөлiгi) қызметкердiң жазбаша келiсiмiмен немесе оның өтiнуi бойынша ғана ұзартылуы немесе ауыстырылуы мүмкiн. Ауыстырылған еңбек демалысы тараптардың келiсiмi бойынша келесi жылғы еңбек демалысына қосылуы немесе қызметкердiң өтiнiшi бойынша басқа уақытта бөлек берiлуi мүмкiн.

   Дайындаған Жанерке.

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

2012 жылдың 20 ақпанында(2008 жылдың 24 тамызында) Бішкектен Тегеранга ұшып бара жатқан Боинг 737-219 Advanced апатқа ұшыраған  кезде қаза болған Қазақстан азаматтарының ата-аналары бұқаралық ақпарат құралдары мен Қазақстан Республикасының Үкіметі және  ҚР Президентіне, қоғамға мәлімдеме жасады. Қайғылы оқиғаның орын алғанына төрт жыл болса да қаза болған азаматтардың отбасыларына сақтандыру өтемақысын төлемеген.

2008  жылы  24 тамызда  «Itek Air»( (Қырғызстан) компаниясына тиесілі  Боинг 737-219 ұшағы Бішкек маңында апатқа ұшыраған еді. «Aseman Airlines» (Иран)  компаниясы жалға алған ұшақ бортында 83 жолаушы және 7 экипаж мүшесі болған. Қазақстан Республикасының үш азаматы Мүшекенов Мұхтар, Цой Евгения, Исаева Гауһар апат кезінде мерт болды.

Қаза болған азаматтардың тумаларының айтуы бойынша кінәлі әуекомпания сақтандыру өтемақысына жауапты сақтандыру компаниясын ұсынбай отыр. Барлық құзырлы органдарға хат жазғанымен еш қайыр болмаған көрінеді. Екі Ауекомпания да («Itek Air»(Қырғызстан), «Aseman Airlines»(Иран)) Ресейдің Әскери Сақтандыру компаниясында тіркелген. Бірақ қайғылы рейстің ұшарынан 20 күн бұрын Иранның «Aseman Airlines»-сы Сақтандыру ұйымынан шығарылған.

Апат кезінде қазаға ұшыраған Евгения Цойдың анасы Раиса Цой: «Ол менің жалғызым еді. Өзі оқып, шет елге жұмысынан оқуға жіберген болатын. Мұндай болады деп кім ойлаған. Біз төрт жыл ішінде көптеген сот мәжілісіне қатыстық. Әлі күнге дейін әділдікке жете алмай келеміз»- дейді.

Ал марқұм Гауһар Исаеваның туған ағасы Қайрат Исаев болса: «Құзырлы органдарға әліміз келгенше хабарластық. Хат жолдадық. Президент  атына хат жолдағанымызда, ол хатты премьер Министрге жолдайды. Премьер министр Сыртқы Істер Министрлігіне жолдап шешілсін дейді. Жауап келді. «Иран мемлекеті мен біздің мемлекетіміздің сағат белдеулеріміз сәйкес келмегендіктен біз хабарласа алмай отырмыз. Иран тарапынан жауап күтудеміз. Бір жарым жыл ішінде жауап болады» деген мағынада. Бір жарым жыл ішінде мардымды жауап келеді дегенге сену қиын. Біз бар болғаны әділдікті талап етеміз.» -дейді.

Сергей Ли: «Осы күнге дейін сақтандыру өтемақысы туралы сот отырысында бірде –бір рет әңгіме қозғалмады. Ұшқыштарды да әділ соттаған жоқ. Қырғыз ұшқыштарын бар жоғы бес жылға соттады. Тергеу ісі жүргеннен бастап жаза ретінде есептелетін болса екі жыл өтіп кетті. Кейін рақымшылық заңына байланысты бостандыққа шықты. Әуекомпанияның сақтандыру компаниялармен келіссөздері де дұрыс емес.»

Авиаапаттарды зерттейтін мемлекетаралық авиационды комиттетінің шешімі бойынша «Itek Air» компаниясына тиесілі Б737-200 ЕХ-009  ұшағының апатқа ұшырау себебі экипаж мүшелерінің минимальды биіктік көрсеткішінен ұшақты төмен түсіріп жіберген және кабинаның разгерметизациясының салдарынан болған. Ұшақ 1979 жылы шығып 2008 жылдың мамыр айында толық техникалық тексерістен өткен. Қырғызстанның  барлық авиокомпаниялары ЕС «қара тізіміне» енген, яғни, оларға  Еуропалық одақтың шекарасынан ұшуға рұқсат берілмеген.

Сол апатта тірі қалған 22 адамның бірі ирандық Али Хаземи біздің елге арнайы келген. Ол апат салдары басқа себептен болған деп есептейді. Айтуынша ұшу барысында биіктік деңгейін көрсететін құрылғы(датчик) жұмыс жасамай қалған. Соның салдарынан орны толмас оқиға орын алды.

Қазақстандық азаматтардың туыстары  Ирандық Әуекомпаниядан сақтандыру төлемдерін  қалай өндіріп алуға болатындығын білмей дал болуда.  Ал қайтыс болған Мұхтардың туыстары болса шым-шытырық болған шырмау соңынан жүгіруден шаршаған.

Рамазанова Рысгүл

“Мінбер – Ақпарат”

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Құрамында университеттер, ғылыми-зерттеу орталықтары, корпорациялар мен үкіметтік агенттіктер бар ауқымды халықаралық консорциум болашақтың Интернетін жасауға кірісті. Аталған қауымдастық аясында ғалымдар мен бағдарлама құрушыларға болашақтың сапалы білімі мен кең көлемді ынтымақтастығына түрткі болатын барлық ұжымдық бастамаларына қатысты әртүрлі зерттеулер жүргізу мүмкіндігі берілген.

Хидер Бойлес Интернет2 жобасының халықаралық тобына жетекшілік етеді.

Фотомонтаж: Халықаралық консорциум Интернеттің келесі ұрпағын жасаумен айналысуда. Қазірдің өзінде олардың еңбектерінің көмегімен шынайы уақыт режимінде жоғары сапалы видеоның көмегімен оқыту демонстрациялары көрсетілді, әлем мұражайларындағы сирек кездесетін экспонаттарының үш өлшемді кескіндерін жасап әрі оны желі арқылы электронды микроскоп тәрізді басқа ғылыми жаңалықтың құралымен байланыстырып, әлемнің көптеген зерттеушілеріне де қолдану мүмкіндігін тудырды. http://www.internet2.edu (2) рұқсатымен, Брэдли Университеті, Стэндфорд университеті.

Internet2 – 50-ге жуық үкіметтік емес ұйымдармен, шетелдің 45 зертханалары мен қауымдастықтарымен әріптестігі бар, 70 копорациямен әріптестікте жұмыс істейтін  құрамында үлкен ғылыми зертханалары бар 208 Америка университеті кіретін штаб пәтері АҚШ-та орналасқан коммерциялық емес консорциум. Консорциумның мақсаты ертеңгі күннің Интернеті тезірек жасалуы үшін озық интернет-технологияларды пайдалану және пайдалану мүмкіншілігін кеңейту. Зерттеушілер, ғалымдар мен студенттерге аталған озық технологиялар жұмысын пайдалану үшін Internet2 Америка Құрама Штаттарында Абелин деп аталын жоғары тиімділігі бар желіні іске қосты. Желіге Internet2-нің 240 ұйымдастырушылары, 34 мемлекеттік білім беру желілері мен соған ұқсас өзге елдердегі озық зерттеу желілері қосылған. Абилин интернет қолданушыларға қалыпты үйдегі кең жолақты байланыстан мың есе қуатты болатын желінің ультразаманауи мүмкіндіктерін есепке ала отырып жобалануда.

Internet2 мен оның серіктестері өмір сүру салтымызды, оқу дағдыларымыз бен көңіл көтеру тәсілдерімізді түпкілікті өзгерту жолында еңбек етуде. Біздің қауымдастық аталған желіні болашақта ұжымдық виртуалды сұхбат алаңдары, шынайы уақыт бедеріндегі күрделі есептеулердің модульдері, жоғары дәлдіктегі теледидар сапасына пара пар сапалы бейне сұраулар тәрізді көптеген салаларда және қазіргі күні көз алдымызға елестете алмайтын жаңа инновацияларда да қолдануға болатынына сенімді. Белгілі мұхиттанушы Боб Баллардың жүргізетін суасты зерттеулерін әлемнің түкпір-түкпіріндегі студенттер қазірдің өзінде бір уақытта тамашалай алады. Бұл орайда DVD сапасына кепіл болатын видео-конференция технологиялар қолданылады. Келесі бір мысалға мыңдаған шақырымда орналасқан зертханадағы анатомиялық денелерді қашықтықтан басқаратын хирургиялық құралдардың көмегімен жымдастыруды жатқызуға болады. Мұхит және атмосфераның ұлттық әкімшілігінің метеорологтары дауыл мен құйынның келу болжамын ертерек асқан дәлдікпен анықтау үшін Абилинді қолданады. Астрономдар Гавая мен Чилидегі және басқа да жерлерде орналасқан телескоптарды институт ішінде отырып басқарады.

Ғылыми зерттеулер мен білім уақыт өткен сайын ұжымдық еңбектің жемісі және құралдар мен мәліметті бір уақытта пайдалану мен әлемнің әр бөлігіндегі мамандардың бірлесе еңбек етуіне байланысты екені жоғарыдағы мысалдардан байқалып отыр. Америкалық зерттеушілерге АҚШ-тың соңғы әзірленген желілік инфрақұрылымымен жұмыс істеу жеткіліксіз. Дәл сондай тиімділігі жоғары арнайы мамандандырылған желілік инфрақұрылым халықаралық кеңістікте де қажет. Халықаралық ынтымақтастықты қолдап дамыту үшін Internet2 күллі әлемдегі осы тектес ұйымдармен біріктіретін және сол тектес Американың Internet2 жүйесін өзге елдерге жалғайтын бағдарлама жасады. Internet2 жобасына қатысушылар ғаламдық деңгейдегі ынтымақтастық ғылым мен медицинадан бастап, өнерге дейінгі барлық салада технологиялық жетістіктерді қолдануға септесіп, дамушы елдердің экономикалық өсімін жылдамдатады деген сенімде.

Көптеген елдер өз ғалымдары мен профессорларына қолдау көрсету үшін арнайы әзірлеген жалпыұлттық ғылыми-зерттеу және білім желілерін құрды. Мұндай желілер Батыс, Орталық және Шығыс Еуропаның барлық елдерінде, Азия-Тынық мұхиты аймағының көптеген елдерінде, Оңтүстік-Шығыс және Оңтүстік Азияның көптеген елдерінде бар және олардың саны ұлғайып келеді. Сонымен қатар Солтүстік Африка мен Латын Американың бірнеше елдерінде де бар.

Жекелеген желілер ғылыми зерттеулер мен білім үшін ғаламдық желілік инфрақұрылым түзу үшін біріге бастаған сайын жалпыұлттық желілердің маңызы арта түседі. Халықаралық зерттеу қауымдастығына ену үшін жалпыұлттық желіге дәл сол тектес өзге елдегі бір немесе екі желіге қосылу жеткілікті. Тиімділігі жоғары бұл желілік инфрақұрылымды Швейцариядағы Женевада Ядролық зерттеулердің Еуропалық орталығының Үлкен андронды коллайдер (Large Hardon Collaider) әзірлеу бағдарламасына қатысып жатқан ондаған елдердің мыңдаған зерттеушілері қолдануда. Коммерцияланған Интернет бұл тектес ауқымды жобаға қатысып отырған ғылыми-зерттеу институттары арасында алмасатын салмағы ауыр мәліметтерді тасымалдауға қауқарсыз.

Жалпыұлттық желілер өнер, гуманитарлық ғылым және медицина салаларында да мемлекетішілік және халықаралық деңгейде ынтымақтасуға мүмкіндік береді. Мысалы, Стэнфорд Университетінің HAVNet (қолданушыға шынайы материяға жанасуды сездіретін Haptic технологиясы негізінде жасалған тактильді-аудио-визуалды желі) көмегімен оқу зертханаларынан шалғайда орналасқан мамандарға хирургия бойынша медицина факультеті студенттеріне тәжірибе сабақтарын өткізе алады. Әртүрлі мекенде орналасқан студенттер виртуалды қолдармен тренажерлерде хирургиялық операциялар орындаумен немесе операцияны қашықтықтан бақылау арқылы бір уақытта дәрісханадағы жұмысқа қатысады.

Фотомонтаж: Internet2 консорциуымы 208 Американың зерттеу институттары, 70 корпорация, 50-ге жуық үкіметтік агенттіктер, зертханалар мен қауымдастықтар және 45 шетелдік әріптестерден құралған.

Бұдан бөлек дүниенің әр бұрышында мамандар студенттермен ортақ тапсырманы орындау үшін визуалды біріге алады. Жаңа технология көмегімен олар хирургиялық тренажерде операция жасап отырған студенттің қолын басқара алады. Осындай интенсивті оқытулар нәтижесінде практикалық түрде мықты шыңдалған, жаңа ақпаратқа қаныққан медицина факультетінің студенттері шын өмірдегі операция бөлмесінің табалдырығын даярлықпен аттайды.

АҚШ-тың Ұлттық ғылым қоры ұйымдастырған Таяу Шығыстағы сандық кітапханаға арналған симпозиумда жекелеген ұлттық желілердің ғаламдасуы гуманитарлық ғылым үшін де пайдалы екені анықталды.

Орталық Шығыс мұражайларындағы қымбат экспонаттар сандық форматқа көшірілуде. Объектінің үштүрлі кеңістіктегі суретін алу үшін көпшілігі магнитті резонанс технологиясын қолдануда. Тиімділігі жоғары зерттеу және білім желілері көмегімен әлемнің ғылыми қызметкерлері сирек кездесетін өнер туындыларының үштүрлі кеңістіктегі виртуалды суретін қашықтықтан басқарып, зерттей алады. Бұрындары экспонаттарды қолға ұстап қарастыратын болса, енді көптеген ғалымдар үшін де оны зерттеу мүмкіндігі туды.

Дамыған елдермен қатар дамушы елдердегі жоғары білім мен ғылымның мақсаттарын ескере отырып отандық университеттердің бір-бірімен және одан кейін шетелдік университеттердің желілерімен бірігуі үшін ресурстар қарастыру қажет. Дамушы елдер жалпыұлттық желілерді өздерінің білім және ғылыми институттарын дамытудың маңызды тәсілі ретінде таниды. Мысалы, белгілі бір заттың суретін алу үшін жарық емес, элементарлы бірліктер қолданатын электронды микроскоп құралымен сканерлеуді әрбір университетің қалтасы көтермейді. Алайда аталған микроскоптарды тиімділігі жоғары желілерге қосу арқылы қолданушылар микроскопты қашықтықтан басқарып, объектіні сапасы жоғары сандық сурет көмегімен зерттей алады.

Дамыған және дамушы елдерде жалпыұлттық желілерді құруда базалық телекоммуникациялық инфрақұрылымдарға қол жеткізу шешуші рөл ойнайды. Көптеген елдерде жалпыұлттық желілер жаңа коммуникациялық инфрақұрылымдардың дамуына тікелей әсер етті. Мысалы, Польшада жалпыұлттық желі теміржол компаниясымен бірлесіп мемлекет ішіне оптика-талшықты кабель орнату ісіне қатысты. Қазіргі күні PIONER деп аталатын Польшаның жалпыұлттық зерттеу және университет желісін «қара» талшықтарға (қондырылған, бірақ әзірге қолданылмаған оптика-талшықты кабель) қосуға жол ашылды. Бұл арқылы олар тиімділігі жоғары желі құрып, провайдердің дәстүрлі телекоммуникациялық қызметтеріне тәуелді болмайды. Польша, Чехия Республикасы, Словакия және Шығыс Еуропаның өзге елдері осы жолды таңдап Батыс Еуропа елдерінің жылдамдығы жоғары талшықты инфрақұрылымды жалпыұлттық желілерінен анағұрлым алда келеді.

Internet2 және оның халықаралық серіктестері әлемдік қауымдастықтың білім беру, білім және зерттеу жүргізудегі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін тиімділігі жоғары арнайы желілік инфрақұрылымдарды құру жұмысын жалғастырды. Internet2 негізіндегі әлемдік қауымдастықтың жетістіктері мен үздік инфрақұрылым желісін құру жолындағы талпыныстары ең тиімді, ең жылдам, ең сенімді және ең қауіпсіз Интернеттің пайда болуына ұласады. Осы бағытта жұмыс істеп біз адамдарды қоғамда және отбасында бір-біріне жақын болып, білімді кез-келген жерде алуға, бизнесті, ғылыми зерттеуді жаңаша жүргізетін боламыз. Зерттеу және білім беру қауымдастығы мұндай Интернет күллі әлемдегі Internet2 тәрізді ұйымдардың бірлескен күшімен құрылады деген сенімде.

“Media Emerging” журналын қазақшаға аударған Асхат Еркімбай

Барлық авторлық құқықтар қорғалған. Автордың рұқсатынсыз көшіріп, жариялауға болмайды (с)

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Ақындардың екінші жұбы Аманжол Әлтаевпен Дидар Қамиевтен көрермен әлдеқандай тосын айтыс күтіп еді, нысанадан мүлт кетті. Бірін-бірі сыбай қамшылап, шылдырмақпен сәби баланы алдағандай халықты алдарқатты.

Бекарыс пен Төреғалидың сөз сайысында айызың қанатын айтулы айтыс деу де қиын шығар. Таптаурын тақырыптан шиырлап шыға алмады. Әсіресе айтысқа жаңа «стиль» ала келген Төреғали қайта-қайта эстрадалық әуенге басып, ел назарын жеңіл күлкіге аударуға әуестенді. Тек сөз арасында: «Ажарыңды кіргізген қайран мұнай, Ажалыңның боп қалды себепкері» немесе «Себебі бүгінгі айтыс жақсы өтеді, Мырзатай жоқ қазылар алқасында» деген бірер ауыз іліп алар ойлары болмаса. Ал, Бекарыстың: «Соры қалың халықтың үкіметінің, Беті қалың болады екі бастан» немесе «Шындық қашан халыққа жетіп еді, Жаңғырығып тұрады дәл осындай» деген сынды орып түсірер өткір сөз-сөйлемдерін атап айтуға тиіспіз. Аталмыш доданың басты кемістігі екеуара ұстасып сөз қуалап айтудан гөрі, өз бетінше шапқылап, көмбеге бұрын жетіп, келесі айналымға өтуге барын салды.

Ел есінде қалған жақсы айтыстардың бірі – Жандарбек Бұлғақов пен Сара Тоқтамысованың сөз барымтасы болды. Сахнаға шыға салып Сараның шымбайына тиіп, шаға сөйлеген Жандарбек те тиеселі сыбағасын алып отырды. Халық қол соққан сайын арқаланған қос ақын, елді қыран-топан күлкіге бөктірді. Жандарбектің: «Бейіттерін жасырып мұнайшының, Бейбітпіз деп әлемді таңдандырдық» немесе «Қабағыңды түйіп ап неге келдің, Балық аулай алмасаң суды лайлап» деген ұтымды сөздері жадымызда қалды.

Ақмарал Ілеубаевамен Серікзат Дүйсенғазинның айтысында қол соғып құптайтындай биік өре бола қоймады. Оған дейінгі ақындардың айта-айта жағы талған Жаңаөзенді, парламент сайлауын, Дінмұхаммедтің халыққа қырық қала тұрғызғанын жалаң сөзбен сарнатып айта жөнелді. Бір-біріне қарайлап, үзеңгі қағыстырып, сөз таластыруды ұмыт қалдырды. Тек соңында Серікзаттың:

«Желтоқсанды Колбиннен көріп едің,

Жаңаөзеннің залалын кімнен көрем?!

Қазақтай қайсар халық аман болсын,

Сағы сынып жатса да сыр бермеген»

Осы бір өлең жолдары ғана халықты ұйқысынан оятқандай болды.

Ақындардың алтыншы жұбы – Бауыржан Қалиолла мен Балғынбек Имашов еді.

…

«Батыстың ала келдім ақ боранын,

Ал, халқым қабылдаңдар ауыздықпен.

Алысқан Махамбеттің ақ табанын…» деп тебіндеп бастаған Бауыржан ашылып та, ашынып та айтты. Көмейінде бүлкілдеген шындықтың зарлы запыранын ақтарды. Жаңаөзеннің қанды қырғынан басталған ащы толғау, Ақ Орданың белдеуіне ат басын тіреді. Әкім-қаралардан тартып, су жаңа депутаттарға дейін жырының жасынымен жон арқасынан таспа тілді. Залдан ауық-ауық айғай көтеріліп, күркіреген күндей дүркіреп қол соғылды. Балғынбек те әріптесін қолтығынан көтеріп, сара жолға салып беріп отырды.

Иранғайып Күзембаев пен Әлібек Серғалиевтың айтысын төрт аяғын тік басқан жарамды айтыс деу қиын болар, сөз арасында Әлібектің:

«Көріңде әкең жатқан қазақ жері,

Көрінгеннің төсегі болмау керек.

Еңкейгенге шамамыз келмей жатыр,

Елу елді не істейміз Алла білед» деген айтыс жолдарына зал толы халық қол соғып жатты.

Серік Қалиев пен Мұхтар Ниязовтың сөз тартысы елді елең еткізе қоймады. Алдыңғы жеті жұп ақынға зер салып, тынбай қол соққан халық, сәл шаршаңқырады ма, екі ақынның таласына сәл пәстеу қарады. Бір кездері қарсыласын шаң қаптырған Мұхтардың бағы жанбады ма, бабы келмеді ме аяғына жем түскен тұлпардай кібіртіктеп, шабысынан жаңыла берді.

Ақындардың соңғы жұбы Еркебұлан Қайназаров пен Қайнар Алакөзов халықты қайта елең еткізді. Әсіресе аяқасты суырып салып, тосын ой айта білген Қайнарға көрерменнің ықыласы бірден ауды: «Әйтпесе біздің айтыс сайлау емес, Өткізе салатұғын халықсыз-ақ» немесе «Өлтіріп ұлтыңды нан жегенше, Толтырып уысыңды топырақ же», осы жолдарды айтқанда халық әлдененің ақиқатын аңғарғандай, миығынан жымиды.

Алғашқы айтыста қарсыласынан басым түсіп, сұр дөнендей суырылып шыққан бес жұп ақын келесі күні аламанның көркін асырды. Тағы да ел алдында бірінші болып әріптес болған Жандарбек Бұлғақов пен Әлібек Серғалиев. Жасыратын несі бар, Әлібектың кешегі жер тарпыған арыны басылып, меселі қайтқан. Ауызынан сөзі түсіп, айтқанынан жаңылып, абдырай бастады. Есесіне азулы Жандарбек әріптесін соққының астына алды. Мысалы: «Ар жазасы қиын ғой бар жазадан, Қызыл тіл айтарыңды нақты айтып өл» немесе

«Сайлауға бармасада біздің халық,

Жиналды айтысына Димекеңнің.

Осыдан көрініп тұр Димекеңнің,

Жүз жеті депутаттан сыйлы екенін.»

Астана қаласын айта келіп: «Сұлулықтың қаласын емес олар, Ақиқаттың моласын салып жатыр.»

Жандарбектің жырлары кімнің болса да айызын қандырып, ел алқауына бөленді.

Төреғали Төреәлі мен Бауыржан Қалиолла айтысты. Ақындарымыз бірінші күні қаптың түбін қағып, барын сарқып айтып тастады ма, бұл жолы қолтығын жазып, көссіліп шапқандары санаулы болды. Бауыржан да жорғасынан жаңылып, оппозициялық құлаш-құлаш толғауларын айтып уақытын өлтірді. Төреғали да сан алуан әуенге басып, қара терге түсті.

Ақындардың үшінші жұбы Сара Тоқтамысова мен Қайнар Алакөзов болды. Біздің бағамдауымызша бұл айтыс Қайнардың оң жамбасына келе қоймады. Шамшыл Сара өршіл мінез көрсетіп, Қайнарды жырымен іреп-сойды.

Серік Қалиев пен Аманжол Әлтаевтың айтысы аса бір жаңалық жаратпады. Екеуара шиеленісті тартыс та туындамады. Көрерменін қожыратып, жалықтырыңқыратып жіберді.

Соңғы жұп Бекарыс Шойбеков пен Айнұр Тұрсынбаеваның айтысы. Нағыз сөз додасы болды. Екеуі де табан асты суырып салып, шаппа-шап сөз ұстасып, естігеннің құлақ құрышын қандырды. Жартылай финалға лайық деп табылға екі жұп ақынның алғашқысы Жандарбек пен Айнұр майдандасты. Қазақы қалжыңға құрылған жақсы айтыс жасады. Тұшымды ой түйіп, татымды өлең айтты. Бұл жолы Жандарбектің бағы жанып, ақтық сынға жолдама алды.

Аманжол Әлтаев пен Бауыржан Қалиолланың теке-тіресін ағалы-інілік ізет десе де болады. Асып-тасып ештеңені қозғаған жоқ. Екі күн бойы залда жаңғырған ойлардың басын шалып, шаңын қақты.

Сонымен ақтық сында Жандарбек Бұлғақов пен Аманжол Әлтаев жолықты. Ақтық айтыс «аш күзендей бүгіліп, жолбарыстай жүгіріп» беттен алып, төске шапқан шиеленісті болмады. Қос ақын да жүлдеден гөрі сыйластықты басты мақсат етіп айтысты.

Екі күнге созылған, Алашқа сауын айтқызған айтыстың жүлдесі Аманжол Әлтаевқа, екінші орыны Жандарбек Бұлғақов еншілесе, үшінші орын Айнұр Тұрсынбаеваға бұйырды. Ал, төртінші орын Бауыржан Қалиолланың қанжығасына байланды.

Қорыта айтқанда, «біткен іске мінші көп» демекші, Димекеңнің жүз жылдық мерейтойына арналған айтысты мінеп-сынайтындар да табылар. Қалай болмасын қазақтың бір қатар атымтай жомарт азаматтары қалтасынан қомақты қаражат бөліп, биліктің пәрменінсіз айтыс ұйымдастырылса, ақындарымыз елдің, жердің мұңын мұңдап, жоғын жоқтаса неге қуанбасқа?!

Жақсылық ТӨРЕ-ЖИЕНІ

Сурет: baq.kz

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Белгілі театр  режиссері  Болат Атабаев – Гетё сыйлығының иегері атанды. Бұл туралы баспасөз клубында өткен баспасөз мәслихатында хабарлады. Әйгілі режиссер Қазақстан мен Германия  театрлары  арасындағы  қарым-қатынасты дамытуға сіңірген еңбегі үшін  аталмыш медальге лайықты деп танылып отыр.

Гетё медалі – 1954 жылдан бастап Гетё Институты халықаралық мәдени қарым-қатынастардағы және неміс тілін дамыту ісіне қосқан айрықша еңбегі үшін  көрнекті тұлғаларға тапсыратын  Германия Федеративті Республикасының ресми марапаты болып табылады. Гетё   Институтының сыйлығына 1955 жылдан 2006 жылға дейін әлемнің 57 елінен 312 адам ғана лайық деп табылған.

Қазақстанның мәдениет қайраткерімен қатар осындай жоғары дәрежедегі мәртебе бүкіл әлем бойынша биыл мәдениет саласындағы екі тұлғаға ғана бұйырмақ.

Қазақстандағы Гетё Институтының директоры  Барбара Френкель – Тонет ханым режиссер еңбегі жайлы былай дейді: «Болат Атабаев мырза Германияға барған көптеген сапарлары кезінде шабыт ала отырып, сол жақтағы өнер адамдарымен де байланысын үзбеді. Мысалға, Рурдағы театр жетекшісі Роберто Чулли, драматург Фолькер Шмидт секілді қайраткерлермен  қатынасын сақтап келеді. «Алматыдан келген Мильфорд ханым » атты  қойылымы екі елде де көрсетілген болатын.  Герман елінің шығармаларын қазақ сахнасында  көптеп қойып келді.»

Ал марапатталушы, режиссер Болат  Атабаев: «Расымды айтсам, мен қатты толқып тұрмын. Немерем дүниеге келгендегідей әсердемін. Мен әрине бұл сыйлықты қабыл аламын. Мен разымын. Абай мен Гетё мен үшін үлкен тұлғалар. Егер мемлекеттік сыйлық болса мен алмас едім. Бірақ бұл сыйлық  азаматтық қоғамның ұсынып отырған сыйы. Үлкен рахмет. Егер мемлекет аймағынан шығуға рұқсат берілсе, әрине барамын.»

Марапаттау салтанатты түрде  ағымдағы жылдың   28 -тамызында дәстүрлі Иоганн Вольфганг фон Гетёнің туған күнінде, Веймардың  Қалалық сарайында өтеді.

Директор Барбара Френкель – Тонет: «Қандай жағдай болса да біз режиссерді қолдаймыз. Ал саяси мәселелерді шешу біздің құзырымызда емес.»- дейді.

Естеріңізде болса, ҰҚК Болат Атабаевқа қылмыстық кодекстің 164-бабының 3- тармағы бойынша, яғни, «әлеуметтік араздықты қоздырды»  деген айып таққан болатын.

Рысгүл Матжанқызы

 ”Мінбер-Ақпарат”

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Қазіргі Иран, бұрынғы ирандықтардың бір бөлігінде орналасқан, Шығыс өркениетінің орталығы саналатын ел. Б.з.д. 6 ғасырдың орта тұсында  Ахеменидтер руынан шыққан ұлы Персияның патшасы Кир, кейіннен империя атанған Иран мемлекетін құрды. Ахеменидтер Египеттен Қытайға, Индиядан Грекияға дейінгі алып аумақтың өркениетінің дамуына үлкен үлес қосты. Бастапқы жылдарында Ахеменидтерді ежелгі ирандық пайғамбар Зороастр биледі. Ахеменидтер алғаш рет әлемдік билік пен әлемдік мемлекеттің тұжырымдамасын жасады. Oлар туралы нақты қағаз жүзіндегі деректер қазір жоқ. Оған себеп, б.з.д IV ғасырдағы грек жауынгерлерінің жасаған өрті еді. Жанған дүниелердің ішінде зороастрлықтардың ең ұлы кітабы Авсетаның да бастапқы нұсқасы бар еді.

Империя гректердің шабуылынан құлағаннан кейін, бір ғасырдай уақыт гректердің қол астында болды. Б.з.д.ІІІ  ғасыр ортасында Аршакидтер тайпасынан Парфян патшалығы құрылып, мемлекет гректерден азаттық алды. Дегенмен, бұрынғы атағын Иран тек Сасанидтер империяға билік еткен тұста ғана қайтара алды. ( б.з.д.ІІІ  – VIIғ.ғ.) Сасанидтер тұсында Ирандық шекара Қытайдың батыс аумағы мен Кавказ тауына дейінгі аумақты алып жатты. Сасанидтер династиясының ең атақты билеушісі Хосров Ануширван болды.

Жетінші ғасырдың орта тұсында Ирандықтады арабтар жаулап алады да, Иран Араб халифатының құрамына кірді. ІХ ғасырда ислам әлемінің  бір бөлігіне айналған Иранда, жергілікті династиялар пайда бола бастады. Солардың бірі Тахиридтер династиясы Хорасанда 821-873 жылдары биледі. Оларды ІХ ғ.екінші жартысында Хорасан , Герат пен оңтүстік Иран жерін билеген Сафаридтер алмастырды.ІХ ғ.соңында тәжіктердің Саманидтер династиясы орталығы  Бұхара қаласы болған үлкен мемлекет құрды. Оның шекарасы қазіргі  Иран, Ауғанстан және Орталық Азия аумағын алып жатыр. Саманидтер әдебиет пен өнердің билеушілері ретінде атақтары кеңге жайылды. Олар билік басында болғанда парсы тәжік әдебиетінің негізін қалаушы Абуабдулла Рудаки, дәрігер философ  Абу Али ибн Сина сынды ұлы адамдар өмір сүрді. ХІ-ХІІ ғ.ғ. елді солтүстіктен келген түріктердің көшпелі тайпалары Газневидтер мен Сельджукидтер династиясы биледі.

ХІІІ ғасырда Иранды моңғолдар жаулап алды. Шыңғыс хан ұрпағының билігі ел аумағында ХVІғ.аяғына дейін жүргізілді.

Иран өзінің тәуелсіздігін билікке Сефевидтер динатсиясының келген соң 1502 жылы алды. Бұл династияның ұлы билеушісі Аббас шах І-ші болған. Аббас шахтың кезінде мемлекет дамыған, ұлы мемлекет болды. ХVІІІғ.басында ауған тайпалары Кандагар мен Гератаны азат еті үшін көтеріліске шықты. Олар батысқа қарай жылжып, Сефевидтердің астанасы Исфаханды басып алды. Ауғандарға қарсы жасақты Нәдір шах басқарды. Ол бастаған қол ауғандарды жеңіп, Афшарлар династиясының негізін қалады.

 ХVІІІғ.аяғында билікке Каджарлар династиясы келді. Олар елді 1925 жылға дейін басқарды. Каджарлардың  ұлттық әскер мен орталықтанған мемлекеттік аппарат құра алмауына байланысты ХІХғасырда Иран Ұлыбритания мен Ресейдің экспансиясына төтеп бере алмады.  ХІХғ.басында Иран өзінің Кавказдық провинцияларынан айырылды(қазіргі Әзірбайжан, Армения, Грузия аумағы).

ХІХғ.екінші жартысында иран қызығушылығын тудырып тұрған Ауғаныстан мен Түркістан, Ұлыбритания мен Ресейдің бақылауына көшті. Ал, Иран орыс- ағылшын бәсекелестігінің аренасына айналды.

Шетелдіктердің Иран ісіне қатты араласуы халықтың наразылығын тудырды. 1905 жылдан бастап, ел аумағында түрлі көтерілістер белең ала бастады. Соның арқасында, 1906 жылы шах халықпен келісіп, конституция қабылдап, парламент жасақтауға мәжбүр болды.  1925 жылы Иранда мемлекеттік төңкеріс болып, таққа Реза хан Пехлеви отырды. Халықаралық қатынаста Реза шах гитлерлік Германиямен жақындасуды жөн санады. Бұл Ресейдің наразылығын тудырды да, Реза хан Пехлеви биліктен кетіп, оның орнына баласы Мохаммед Реза Пехлеви келді.

1979 жылы Иранда Хомейин имамның басқаруымен Ислам революцциясы болды. Нәтижесінде монархиялық құрылыс құлап, орнына ислам республикасы орнады.

Бүгінде Иран Орта Шығыстың экономикалық, техникалық тұрғыдан дамыған елдерінің бірі. Ол Еуразияның стратегиялық маңызды аумағында орналасқан. Иран мұнайға, табиғи газға бай ел.

Қазіргі кезде Иранның басты халқы орталық аудандарда мекендейтін парсылар (48-50%) , Күрдстан мен керманшахты мекендейтін күрдтер(7-9%), Каспийдің оңтүстік жағалауындағы талыш пен мазендеранттар, (8%), оңтүстік батысты  мекендейтін лурлар мен бахтиярлар (2%), Пәкістанмен шекаралас аумақта тұратын белуджылар(2%).  Түрік халықтарының тобының орталығы әзірбайжан түріктері құрайды.(24-26%). Сондай-ақ, түркімендер мен қашқайлар да осы топқа кіреді. Парсы шығанағы аралдары мен Хузестанда мекендейтін арабтар саны уш пайыздан аспайды. Сондай ақ ел аумағында ғы қалаларда мекендейтін шағын еврейлер, ассириялықтар мекендейді. Иран аумағындағы ұлттар жайлы ресми статистка әлі жасалмаған.  1996 жылғы санақ бойынша халық саны    60,0 млн.адам. 2003 жылғы есеп бойынша  66,4млн.халық.

Иранның ресми тілі үндіеуропалық тілдің иран тобына жататын парсы тілі. Арабтардың басқыншылық шабуылдарынан кейін лексикасының басым бөлігі  араб сөздерін құрайтын жаңапарсы тілі пайда бола бастады.

 Иранның 98,8% халқы ислам дінін ұстанады. Соның ішіндегі 91% шейіттер болып саналады.

ХІХ ғасырдағы Иран баспасөзі

Ел тарихының тереңде болуына қарамастан, Иран журналситикасы жас. Ол ХІХ ғасырдың екінші жартысында билікке Қаджарлардың келуімен байланысты.

Ең алғашқы парсы тіліндегі газетке байланысты түрлі пікірлер бар. Зерттеулердің нәтижесіне қарағанда Иранда кітап басу ісі ХІХғ.басында басталды. 1812жылы Тебризде,  1824 жылы Тегеранда парсы тілінде кітап бастаын баспахана пайда болды. Тебризде алғашқы литография станогы пайда болды. Литографпен жұмыс адамдар істеуді Ресейден үйреніп келді. Баспа станогтары Иранның басқа да аймақтарына таратыла бастады. Барлық елдердегідей станоктарда алғашында діни кітаптар басылды, тек содан кейін барып өзге кітаптар, соңынан мерзімді баспасөз басыла бастады. Ең алғашқы баспасөз ретінде 1837-1838 жылдар аралығында таратылып тұрған парақшаны айтуға болады.

Тағы бір нұсқа бар, ол бойынша ең алғашқы баспа станогын Лондонға оқуға барған Мирзо Салихом Ширази әкелді делінеді. Сол станокта 1841 жылы ол ең алғашқы парсы тіліндегі «Когази ахбор» (Хабарлар қағазы) газетін басып шығарған. Алайда бұл газет Иран жерінде дұрыс насихатталмады. Сондықтан ресми баспасөз өз бастауын «Вакоеи иттифокия» (Болған оқиғалар күнтізбесі) газетінен алады. Ол 1851 жылғы 7 ақпаннан бастады. Газет 1906 жылға дейін апта сайын шығып тұрды. Газеттің қызықты айдары ретінде, «Маңызды жаңалықтар» айдары саналды. Сондай ақ, «Шетелден ақпарат» айдары да танымал болды. Бұл айдарда Америка мен Еуропа елдерінің жаңалықтары басылды.

Иран баспасөзінің алғашқы дамуына әсер етті деп зерттеушілер «Дор ул фун»(Ғылым үйі) оқу ордасын атап көрсетеді. Бұл еуропалық типтегі оқу орны, 1851 жылы негізі қаланған. Мұнда жаратылыстану ғылымдары, нақты ғылымдармен қатар батыс тілдері де оқытылған. Оқу орнының директоры иранның атақты литераторы Реза Кули хан Хедаят болды. Ол сол замандағы иран зиялыларының басында тұрған адам еді. «Ғылым үйінде» еуропаның түрлі кітаптар парсы тіліне аударылды. Соның ішінде алғашында тарихи шығарамалар аударылса, кейіннен Дефо, Жюль Верн, Дюма шығармалары тәржімаланды.

Дәл осы оқу орнында оқулақтардан басқа жаңа газеттер де басылып шыға бастады. Олар «Рузномаи илми» (Ғылым газеті), «Рузномаи иттило» (Хабарлар), «Рузномаи низами» (Әскер газеті), «Шараф» (Атақ) және т.б. атап өтерлік бір жайт, ХІХ ғасырдың соңына дейін Иранда күнделікті газет болған жоқ. Ол тек 1896 жылы «Хулосот ул хавадис» (Оқиғалар тізбесі)  деген атпен шықты.

ХІХ ғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басында болған Иран тарихындағы жаңа оқиғалар елдегі журналистиканы дамуына үлкен үлес қосты. Иранды басып қалған әлеуметтік-экономикалық, саяси дағдарыс, шет елдердің елдің ішкі жағдайына аса көп араласуы мерзімді баспасөзге ықпал етпей қоймады.

Бұл жағдайлар, елдегі көзі ашық, зиялы қауым өкілдерінің демократиялық бағыттағы газет басып шығаруына әкеліп соқты. Ескі құрылымдарды қолдайтын алғашқы мемлекеттік газеттерге қарағанда, бұл басылымдардағы мақалалар сыни бағытта болды. Билік демократияны насихаттаушыларды, соның ішінде әсіресе газет басып шығарушыларды қатты жазалады. Соның нәтижесінде көптеген журналистер елден кетіп, шетелдегі тәуелсіз газеттерде жұмыс жасай бастайды. Осы себептен, Лондон, Париж, Каир, Калькутта, Стамбұл сынды ірі қалалар цензурасыз парсы тілінде жарияланатын газеттердің ірі орталықтарына айналады.

Сондай еркін газеттердің бірі «Канун»(Заң) газеті болды. Ол 1890 жылдан бастап шықты. Ай сайынғы газет. Иран билігінің жақтырмауына байланысты, газетті ел шекарасынан өткізбеді. Алайда, тыйымға қарамастан, ол Иран жеріне жеткізіліп, оқырман қауымға кеңінен танылды.  Газет өз сандарында еуропа елдерінің ел тірлігіне араласуын тоқтату, кедейшілік пен аштық жайында материалдар жариялап тұрды. «Канун» газеті 1905-1911 жылдар аралығындағы Иран революцциясының алдында еркіндік тынысын әкелген газет болды.

Жаңа идеялардың пайда болуына байланысты шетелдерде жаңа парсы тіліндегі газеттер шығарыла бастады. «Ахтар»(Жұлдыз) Стамбұл 1875, «Хабл ул Матин»(Мықты сенім) Калькутта 1893, «Парвариш»(Тәрбие), «Хикмат»(Даналық), «Чехранамо»(Айна), «Камол»(Біреегейлік)  Каир, 1889-1890. Өздерінің тақырыптары мен көлемдерінің әртүрлі болуына қарамастан барлығы да елдегі ескілік заңдарына, зорлық пен зомбылыққа қарсы болды. Сонымен, Иран баспасөзі ХІХ ғасырдың екінші жартысында пайда болып, елдің сана сезіміне айтарлықтай ықпал етеді.

Иран баспасөзінің ХХ ғасырдың екінші жартысындағы ерекшеліктері

ХХ ғасырдың басында Иранда шетелдік цензурасыз газеттермен қатар демократиялық газеттер көбейе бастады. 1906 жылы Иранның көптеген ірі қалаларында көтерілістер болады. Оның қатысушылары конституцияның жариялылығын, парламенттің жасақталғанын қалайды. Көтерілісшілердің қысымымен шах олармен келісуге мәжбүр болады. 1909 жылы ел конституциясы қабылданып, парламент шақырылады. Соның арқасында басылым саны өседі. Осы уақыт аралығында Иранда 350 газет журнал болды.

Осы кезең журналистерінің жеткен ең үлкен жетістігі ретінде көтерілісшілер наразылығының арқасында шах қол қойған заңда адамдардың заң алдында тең құқықты болуы, сөз бен ой еркіндігінің болуы деп есептеуге болады. Конституциялық революция Иранның мерзімді баспасөзіне жалпыұлттық, саяси сипат алып берді. Иран журналистикасында демократиялық пен антидемократиялық тенденциялар соқтығысты. Елде газет саны еселеп өсті. Жаңадан ашылған «Нидри ватан»(Отан үні), «Тамаддун»(Өркениет), «Ирони нав»(Жаңа Иран) газеттері демократиялық сипатта болды.

Орталық ірі газеттермен қатар, журналистканың дамуына жергілікті «Иттифак»(Одақ), «Таракки» (Даму), «Насими шимол»(Солтүстік самалы) газеттері үлес қосты. «Рузномаи милли»(ұлттық газет), «Парс» сынды газеттер мемлекет мүддесін қорғады.

Дегенмен, баспасөздің гүлденуі ұзаққа созылмады. 1911 жылы шах Ресей мен Англияны әскери көмегін пайдалана отырып революцияға қарсы төңкеріс жасады. Оның қорытындысы бойынша парламент таратылып, құрылған демократиялық ұйымдар мен агзеттер жабылды. Конституциялық төңкерістің жаншылғанынан кейін,еркін ойлаушыларға қарсы террорлық әрекеттер белең ала бастады. Нәтижесінде енді дамып келе жатқан газеттер жабылып, көптеген дурналистер елден кетті. Олар Швейцарияға, Францияға, Германияға жер аударды. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанша Иран эмигранттары Германияда болды. Мұнда «Кова» және «Ираншахр» атты екі журнал жарық көрді. Сонымен қатар, Германияда «Ковиени» баспасы іске қосылды.

1920 жылдардың басында Иранда партиялардың көбеюіне байланысты партиялық басылымдар шығарыла бастады. Жиырмасыншы жылдардың орта тұссына қарай биліктің  қатаң қадағалауына қарамастан, «Рости»(шындық) газеті дамыды. Тағы да осы уақыт аралығында салалық журналистика дамып, «Иктисоди Ирон»(Иран экономикасы), «Нур»(нұр), «Армугон»(сыйлық) газеттері басылып шықты.

Реза шах осы жылдары барлық демократиялық басылымдарға барынша қарсылық көрсетуге тырысты. Осы жолда көптеген публицистер зардап шекті. Ондаған журналистер түрмеге жабылды. Ирандағы демократиялық басылымдардың негізін қалаушы Таги Ирани террорлық шабуыл құрбаны болды. Реза шахтың билігіне сын айтамын деп, Мир де Ашки, Ваез Казвинчи сынды журналистер қаза тапты.

ІІ Дүниежүзілік соғыс кезіндегі Иран журналистикасының дамуы

1941 жылы Реза шахтың биліктен кетуіне байланысты Иранда саяси-әлеуметтік құрылым өзгеріп, баспасөз дамуының екінші кезеңі басталды. Жаңа саяси өмірге көзі ашық сауатты саясатккерлер, жазушы журналистер араласа бастайды.  1941-1945 жылдар аралығында 263 баспасөз құралдарының басылып шығуына рұқсат беріледі. Бір ғана Тегеран қаласында 150  газет шығып тұрған.

Осы кезең журналистикасына тән тағы бір құбылыс, солшыл басылымдардың пайда болуы еді. 1941 жылы Туде партиясының құрылуына байланысты, оның көптеген газет журналдары ашылды. Олардың саны алпыстан асып жығылды. Партияның орталық газеті саналған «Рахбар»(Жетекші) газеті, Иранның сол жылдардағы шынында жетекші газеті болды.

Ары қарай Иран журналистикасының дамуы тікелей көппартиялы жүйенің көмегімен жүзеге асырылды деуге болады. Елде ондаған өз басылымдары бар партиялар жұмыс жасай бастады. Исфаған, Шираз, Абриз сынды қалаларда ондаған газеттер шығып тұрды. Араб, әзірбайжан, армян, неміс, ағылшын, француз тіліндегі басылымдар да жарық көре бастады. Барлық газеттер ішінде ең атақтысы күнделікті газеттер болды.

Қазіргі Иран

Иран журналситкасының қазіргі бағыттары 1979 жылғы Ислам революциясынан кейін қалыптасты. Елдің идеологиясында, саяси, әлеуметтік, экономикалық өмірінде болған едәуір өзгерістерге байланысты көптеген басылымдар материал жетпей жабылып жатты. Бірақ өзінің бастапқы абыройынан айырылмай «Иттилот», «Кайхон», «Армугон» және «Ягмо» басылымдары жарық көрді.

Бүгінгі таңда Иран баспасөзі мемлекет бақылауында. Елдің күнделікті ең ірі газеттері толықтай мемлекет қарамағында. Бүгінде елде 1500 аса мерзімді баспасөз бар. Оның ішінде  60 күндеілікті газет,2 млн тиражбен.

Ең басты Иран газеттері «Кейхан»(350), «Эттелаат»( 500), «Абрар»(75), «Ресалят»( 40), «Джомхурийе эслами»(30), «Терхан таймс», «Иран ньюс» және т.б.

Иранда салалық журналистика да бір жолға қойылған. Елдің әлеуметтік демографиялық хал ахуалына байланысты ерлерге, жастарға, балаларға, әйелдерге арналған арнайы басылымдар жұмыс істейді.

Ел басылымдарының 80% – парсы тілінде, 20%-араб,ағылшын тілінде жарық көреді.

Иранның электронды БАҚ-ы

Иран ислам республкасынынң телевизиясы өз бастауын 1957 жылдан алады.  Бүгінде Иранның телехабар таратуы мемлекеттік алып ұйым «Седа ва симайе джомхурийе эсламийе Иран»ның қолында.  Бұл ұйымның қол астында діни, ақпараттық, ғылыми танымдық бағыттағы 20 телеарна жұмыс істейді. Ұйымның Ресей, Әзірбайжан, Англия, Германия, Түркия, Үндістан, АҚШ сынды ірі елдерді 17 тілшілер қосыны жұмыс істейді. Хабар 20 тілде таратылады.Ұйымның ресми басылымы «Джамэ джам». Ұйымның басшысын мемлекет басшысы сайлайды.

Радио саласын келсек, Иранда 30 жуық түрлі радиолар қызмет істейді. Олардың қатарына ақпараттық «Иран дауысы», «Джаван», «Фарханг», «Варзеш», «Коран» сияқты радиолар кіреді. Барлық радиостанциялар мемлекет қарауында.

Иранда жекеменшік телеарна жоқ. Онық себебі ислам революциясы. Америка израильдік идеологияны тоқтату мақсатында осылай жасалынған. Мұнда, 6 жалпыұлттық, 2 серіктік телеарна қызмет етеді. Ирандық негізгі серіктік арна «Джоми Джам». Ол тәулік бойы жұмыс істеп, әлемнің барлық елдеріне таралады.

1979 жылғы БАҚ туралы заң бойынша, Иранда барлық газет-журналдар мемлкеттік лицензиядан өтуі керек, барлық арналар мемлекет қарауында, барлық исламдық және антиисламдық насихатқа жол жоқ. Бағдарламалар барлық тілдерде таратыла береді.

«Бірінші арна» басты ұлттық, «Екінші арна» қоғамдық, «Үшінші арна» спорттық. Өзге елдерден айырмашылығы, Иранда әйелдер спорты көрсетілмейді. Сонымен қатар «Төртінші арна» ғылыми-танымдық, «Беснші арна» ойын-сауықтық. «Алтыншы арна» ақпараттық. Ең басты республикалық алты арнадан өзге, облыстық,  жергілікті он жетіге жуық телеарна жұмыс жасайды.

Ең танымал жанрлар репортаж бен сатира болып саналады. Оларды аудиторияның 90 %- астамы көреді. Танымалдылығы жағынан төмені болып діни және ғылыми хабарлар танылған.

Иран ақпараттық агенттіктері

Иранның негізгі ақпараттық агенттігі «Иран Ислам республикасының ақпараттық агенттігі» саналады. Негізі 1934 жылы қаланған. Ол қазір мәдениет министрлігінің қарауында. Хабарлар барлық тілдерде, республика ішінде және әлемдік деңгейде таратылады. Әлемнің алпауыт ақпарат агенттіктерінің барлығымен келісім шартқа отырған. Тәулігіне 1,5-2 мың хабар парсы, ағылшын, араб, француз тілдерінде таратылады.

Сонымен қатар Иран ақпарат әлемінде «Фарс», «Мехр», сияқты агенттіктер де бар.

«Құран» агенттігі ислам әлеміндегі алғашқы әрі жалғыз Құран заңдары бойынша ақпарат тарататын агенттік. Бұл агенттіктің ақпараттары исламның барлық шарттарына сүйене отырып ақпаратты өңдеп, таратады. Негізі 2003 жылы Иран басшысы Мухаммед Хоттамидің бастамасымен қаланған.

Иран студенттерінің ақпараттық агенттігі. 1999 жылы 4 қарашада абулфазл Фотехтің бастамасымен құрылған. Иранның барлық оқу орындарынан ақпарат таратады. Ақпарат таратушы, жасаушы, жинаушы студенттердің өздері. Басты ұрандары «Әр студент ол тілші, әр идея ол жаңалық!»

Байысбекова Толғанай

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

«Астана Арланстың» кездесулерін үзбей тамашаласаң еріксіз КСРО кезіндегі «Қайратты» еске аласың. Алматының «Қайраты» белді клубтарға көбінде сырт алаңда жеңіліп қалатын да, өз үйінде қарсыласын бас көтертпей голдарды қарша борататын. «Арландар» да сол дәстүрмен келеді ме, қалай? Жігіттеріміз өз алаңында тамаша белдесіп сырт алаңда есеп жібереді… Не болса да бүгінгі кездесу жанкүйер көңілінен шыққан болса керек. 4:1 деген есеп айқын жеңістің көрсеткіші. Бүгінгідей бокс үлгісіне шапалақ ұруды аяп қалған ұят болар!

Ең жеңіл салмақта (54 келі) үнді командасының украиналық боксшысы Иван Ильнитскийге қарсы Міржан Рахымжанов шықты. Биылғы маусымда қос боксшы да рингте қолғап түйістірмеген-тұғын. Ел алдында өнер көрсетуге шығып, жауапкершілікті молынан сезінген Міржан шаршы алаңда бірінші нөмірді ұстанды. Яғни, территориялық басымдылыққа ие боп, шабуылдауда бірінші болды. Алғашқы раундтта айқын басымдылықпен ешкім алға шыққан жоқ. Міржан ұрды, Иван жауап қайтарды. Бірақ қарсыласына қарағанда әлде қайда ширақ көрінген Міржанның мысы басып тұрды. Бес раундтық нәтиже 47:48 48:47 48:47 есебімен астаналықтың пайдасына шешілді.

61 келі салмақ дәрежесінде Самат Башенов пен филипиндік Чарли Суарез шықты. Қарсыластың дене бітімі Саматтікіне қарағанда әлде қайда мығым екен. Бұл бірден көзге түсті. Бірақ, дене әлеуеті бокста бірінші кезекте тұрмайды. Боксшы – ең алдымен мимен жұмыс істейді, ақылмен ұрады. Бапкер мұны терең ұғындырған болса керек Саматқа. Суарез жұдырық ала жүгіргенде байсалды Башенов сауатты «қарсы алып» отырды. Осы әдіспен біраз ұпай жинаған Саматқа тек соңына дейін лайықты қарсылықпен тұру ғана қалған. Суарез қанша талпынғанмен айлакер аппоненті түк істетпеді. Шабуылын байлады. Соңында екі төрешінің шешімі Саматтың еншісіне түсіп, астаналықтар 2:0 есебімен алға шықты.

Рустам Сыбаев пен Константин Сиигур арасындағы төбелес (жекпе-жек емес нағыз төбелес) шын мәнінде осы кештің келбетін келтірген кездесу болды. Израильдің шымыр денелі боксшысы алғашқы соққыларымен-ақ қарсыласына «мен көп шүйіркелеспейтіндердің қатарынанмын» дегенді аңғартқандай. Сиигурдың дыбыспен сүйемелденетін әр соққысы анық екен. Кәсіби тілмен айтқанда «жүйелі», «шыңдалған» соққы. Сыбаев әр соққыны денесімен қарсы алды. Русекемізде мінез бар екен, шүкір. Жерлесіміз жоян қарсыластың алдында абдырып қалмады. Реті келгенше лайықты жауап қайтарып сауатты қорғануға тырысқан Рустам қарсыласын сергелдеңге салды. Иә, ұпай бойынша Константин алда болды, бірақ ішкі қайсарлық жөнінен Сыбаев әлде қайда озып тұрды. Қызылорданың қайратты жігіті Сиигурға беріспей «сіресіп» тұрды. Сыбаевтың орнында басқа біреу болып, бірінші раундта қылжиып қалса ғажап болмас еді. Оңай ма 73 келограммдық соққы… Төртінші мен бесінші раундтағы ашық айқас спорт сарайында жиналған күллі жанкүйердің арқасын қоздырып жіберді. «Рустам, Рустам» деп айқайлаған тілектестер жерлесінен тек «накаут» талап етті. Әттең, бұл 15 раундқа созылатын кәсіби бәсеке емес. Константин Сиигур екі төрешінің шешімімен жеңіске жетті. Ал Рустам белгіленген бес раундты абыроймен өткізді.

Санақ бойынша төртінші жекпе-жекте, көпшіліктің сүйіктісі Абдельхафид Бенчаблаға қарсы үлкен ринге енді «тәй-тәй» басып келе жатқан, үндіс, Раул Кумар шықты. Атақты «Диско бишісі» киносының бас актерінен айнымайтын Раулдың төбелесінде де бидің элементтері кездескендей. Шынына келгенде, бала-баксердің әрекеттері сырт көзге күлкілі көрінді. Балуан Шолақтағы көрермен де Кумардың қимылына күліп қарық болды. Бенчабла екіпіндеп соқпай қарсыласының қимылдарын бақылаумен болды. Раул Кумардың бей-берекет қол сілтеуі еш нәтижесіз ауада сейіліп жатты. Бір сәтте ес-түссіз іске кірісіп кеткен үндіс ринг сыртына шыға жаздап қанатқа ілініп қалды. Мұндай да бокс болады екен-ау дейсің. Абдельхафидтің сасып қалуы өкінішті болды. Алжирлік «қазақ» алғашында қандай амал қолданарын білмей бас қатырды. Кей тұстарда қарсыласы құсап босқа қол сілтеп кеткені жасырын емес. Өйтіп қарсыластың деңгейіне түсуге болмайды. Нағыз шебер ондай «әртістерді» бір-екі-ақ соққымен «жалп» еткізу керек. Мәселен, Беншебланың орнында Сарсекбаев болғанда жекпе-жек 1 минуттан арыға созылмас еді деймін. Жә, мұндай сынды айту да артық шығар. Өйткені жекпе-жек соңынан қолды ауаға сермеген біздің боксшы болды.

Болодинатс Шуаиб есімді споршымызға қарсы Молдова өкілі Михаил Муантеан шықты. Шуаибтың алғашқы соққыларынан-ақ жеңімпаздың дымы сезілгендей. Қимылдары батыл, әрекеттері саналы. Спортшымыз, алайда, тым асықшаң екен. 2-ші раундта қарсыластың қолғабынан жарақат алуы да сол асығыстыңтың салдары. Әл жетіп тұрған қарсыласқа артық қоқаңдаудың» да қажеті керексіз. Одан да «ақырын жүріп, анық бас» деген қағидаға бағынып шабуылды берік қорғаныстан бастау керек па еді? Мүмкін, жарақаттанбаушы еді. Боксшымыз екінші раундтан кейін жөнделе бастады. Шуаибтің Муантеанға бағыттаған соққылары дәл тиіп молдовалықты істен шығарды. Бүкіл раундтар да бір сарында, «Астана Арланс» боксшысының басымдылығымен өтіп, жеңіспен аяқталды.

«Арландар» үшін топтық кезеңдегі соңғы кездесу үнді «киносындай» өтіп, жақсы аяқталды. Нағыз сын алаңдары алда күтіп тұр. Жерлестеріміз алдағы уақытта да бүгінгідей өнер көрсете ма екен?…

Олжас Нұразхан, арнайы “Балуан Шолақ” спорт сарайынан

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Жыл сайын Қазақстанда 16960-тан астам адам онкологиялық аурулардан көз жұмады екен. 2010 жылы өлім-жітім саны бойынша Шығыс Қазақстан, Павлодар, Солтүстік Қазақстан,  Батыс Қазақстан, Қостанай, Қарағанды, Ақмола облыстары мен Алматы қаласы жоғары көрсеткіштер көрсеткен. Науқасқа шалдыққандардың көпшілігі  55 жастан  64- ке дейінгі әйелдер мен ерлер.  Жастары ұлғайған сайын онкологиялық ауруға шалдығу қатері ұлғая түседі.   Онкологиялық аурулардың ішінде көбірек тарағандары – өкпе қатерлі ісігі, тері мен асқазан ісігі.

Қайырымдылық шараны ұсынушылар  қатарында  әлемге қайырымдылық қорларымен, ынтымақтастығымен әйгілі  Сһораrd  зергерлік үйі де болды.  Сһораrd  зергерлік үйінің  халықаралық директоры  Жан  Клод  Порше мырза: « Біздің ұйым  көп жылдардан бері  аққан ауруымен күрес бойынша  Хосе  Каррерас Халықаралық Қорымен,  ЖҚТБ- мен күрес бойынша Сэр Элтон Джон Қорымен, Чарльз Ханзаданың Қайырымдылық Қорымен байланыс жасап, қолдау көрсетіп келеміз. Францияда  қатерлі ісік ауруы ең алдыңғы орындарда тұрған аурудың бірі. Ал Қазақстанда екінші орында тұр. Сондықтан бір бірімізге қолғабыс еткен дұрыс.» -дейді.

Аталмыш фильмнің продюссері атақты кинопродюссер –   Гүлнар  Сәрсенова.

Продюссер жаңа фильм жайлы былай дейді: « «Менің жұлдызым» фильмі музыкалық фильм. Басты режиссері –  Ирина Миронова. Туындының түсірілімі-  Астана, Алматы, Мәскеу, Санкт Петербург пен Париж қалаларында түсірілді.  Түсіру тобы жоғары санатты мамандардан жасақталды. Фильмде басты кейіпкер әлемдік музыка мәдениетінің шығармаларын орындайды.»

Э. Колмановский – Е. Евтушенко  – «Вальс о вальсе»;  К. Сен-Санстың  – «Ария Далилы»; Эннио Морриконенің  –« Nella Fantasia»;  Дж. Каччини –«Авэ Мария» мсекілді туындыларымен бірге  И. Дунаевскийдің –«Песня Анюты»;    Г. – Ф. Гендельдің – «Ария Ринальдо»;  А. Шишкин мен  С.Рахманиновтың – «Нет, не тебя так пылко я люблю» сынды шығармалары  орындалады.      Әлемнің үздік туындыларынан  қазақтың халық әні Ақ Дариға  мен  Гауһар тас   та қалыс қалмапты.

Кейіпкер өз тағдырының иесі ретінде суреттеле отырып, өзінің вокал әлеміндегі жолы туралы айтып, тәжірибесімен бөліседі.  Ең сүйікті қалалары мен жерлеріне жасаған кеңістіктегі саяхаты барысында өзінің ішкі әлемінің сұлулығы мен үйлесімділігін барынша ашып көрсетуге тырысады.

Продюссер Гүлнар Сәрсенова фильм сатылымы жайында былай дейді:  «Біздің халқымыз музыкалық кино дегенді түсініп қарай бермейді. Әйтсе де біз кинотеатрларға еңбекті ұсынып көреміз.  Қазақстан кинотеатрларында көрсетуге тырысатын боламыз.  Дегенмен біз шығарманың  DVD  нұсқасын Қазақстанның, Ресейдің  және ТМД елдерінің музыкалық дүкендеріне ұсынатын боламыз.   Туындының сатылымынан түскен қаржының барлығы қатерлі ісікпен күресуге жұмсалмақ.»

Аталмыш фильмнің тұсаукесері 2012 жылдың 17 ақпанында  «Бәріміз қатерлі ісікке қарсы» Қоғамдық Қорының қайырылымдық кеші барысында өтпек.

Рысгүл Мәтжанқызы, “Мінбер – Ақпарат”

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу

Өзінің де таланттары толып жатқан мемлекет сырттан келгендерге мұқтаж болмайды, әдетте. Мұндайда легионердің «ойнап кетуі» екіталай жайт. Мысалға, қазір донецкілік «Металлургтың» бапкері болып жүрген Юрий Шишкинді келтіруге болады. Кеңес Одағынан шығып Бразилия чемпионатында ойнағандардың ең алғашқысы Шишкин болатын. Сонау шалғайда жатқан экзотикалық елде өнер көрсеткендердің тізімі тағы бір ойыншымен толықты, ол футболшының аты-жөні Рауан Сариев.

«Атлетико Минейро» секілді атақты клубпен Талдықорғанның «қара домалақ» жігіті қайтіп келісімшарт жасасты? Өткен күндердің бетін парақтап Рауанның алысқа кеткен жолына үңілсек. Ол да өз алдына қызық әңгіме. Осыдан екі жыл бұрын мемлекеттің қаржыландыруымен, дәл айтсақ, Президенттің жеке бұйрығымен, Қазақстанның чемпионы атанған бір топ өркендері Сан-Паулудың «Оле Бразил» мектебіне аттанады. Талдықорғандық «Жетісудың» түлегі Бразилияны бетке алған 25 ойыншының тізіміне ілінеді. Алда озық мектеп пен нағыз футбол ұстаханасы күтіп тұрды…

Оқушылар ұзақ мерзім бойы тәлім алып футболдың бүге-шүгесін меңгерумен күнелтті. Осы тұста Рауан Сариевтің алдында екі айрық жол тұрды. Қазақстанға оралуыңмен «Оқжетпес» яки «Ақжайық» секілді «жұлдызды» клубтардың бірі қағып әкетеді, күмән жоқ. Ал басқа жолды таңдасаң, шетел клубтарының назарына ілігу үшін еңбек етіп табжылмай жұмыс істеуің керек. Рауан болашағы жөніндегі шешімді өзі қабылдады. Бразилияның ыстық құмы мен жібектей жұмсақ ауасы Рауанның жанына жақын болды. Шыңдарға жетелеген ынта оны үздіктер қатарынан көріндірді. Еңбек еш уақытта да еленбей жерде қалмайды. Міне соған дәлел. Жоғарғы дивизион клубы «Атлетико Минейро» Рауанмен 3 жылдық келісімшарт жасауға ниет танытады. Алайда, Сариев бір жылдан кейін Еуропаға аттанбақ жоспармен 12 айлық келісімшартқа отырады. Жерлесіміз әзірше негізгі құрам сапында шығып көрген жоқ. Ол тек қосалқы құрамда ойнап жүр. Қазақтың он сегіз жасар баласы үкілеген арманын шүберекке түйіп, жұлдызының жарқылдар күнін күтуде.

Жоғарыда айтқандай, Бразилияның тіршілігі Рауанға ұнады. Шырайлы климат, жақсы жалақы (нақты көлемі айтылмаған), оттай ыстық латын қыздары мен терді бұрқ еткізер румба биі Сариевтің көңілінен шыққан болса керек. «Бразилияның қыздары естен тандырады, бірақ оларға көңіл бөлмеуді жөн көрем. Барлық уақытым жаттығуларға арналған. Бір нәрсені анық түсіндім: алдымен нәтижеге қол жеткізу керек, ал жеке өмірге уақыт кейін де табылар», – деді бұл жөнінде Рауан.

«Мұрынға су жетпей жүргенде» қыздар жайлы ойлау қайда? «Минейроның» кестесінде мүлдем бос уақыт жоқ, жексембіні есептемегенде. «7.00-де таңғы ас. Қайтып келіп 8.00-ге дейін ұйықтай тұрамын. 8.30-да жаттығу – 11.00-ге дейін. 12.00-де түскі тамақ. 14.00-де өз бетімізбен жаттығамыз, құмның үстінде жүгіреміз. Кешкі ас 17.00-де. 21.00-де – ланч». Дағдылыққа айналған күнделікті құбылыс осы. Оншақты мың шақырым жерден ат терлетіп, арманның ақ туын желбіретіп келген қазақ баласын ешқандай жаттығудың қиындығы бездіре алмасы анық. Отандасымыз жақында: «Бұ жердегілердің арасында Қазақстанды Жапониямен көршілес ел деп санайтындар бар», – деген еді. Енді Рауанның аты шықса біраз жанкүйердің көзі ашылып, географилық танымы артар. Лайым, солай болғай!

Шабуылшы ретінде Сариев өте мықты. Соққысы екпінді, шапшаң әрі жолан  жігіт. Өз елінің үздігі атану үшін бұл да жеткілікті болар еді. Алайда, ол не береді? Қазақстан біріншілігі Бразилиянікімен салыстыруға келеді ме?

Бразил футболы ең алдымен «joca bonito» деген сөз, португал тілінен аударғанда «көркем ойна» дегенді білдіреді. Қазақстанның футболы дәл осы қағидаға бағынып ойнайды дегенге сенбеймін. Біздікілерге допты әйтеуір алға тепсе болды. Әдемі пас беру, қорғаушыларды шыр айландыра алдау, құйтырқы соққы жасау, сайып келгенде көрермен үшін ойнау ғой… Қазақ футболшылары әзірше мұны түсіне қоймаған секілді. Рауанды отанда күтетін басты кедергі осы айырмашылығы болатын шығар.

«Атлетико Минейро» Сариевті еріккеннен сатып алған жоқ. Яғни Бразилия мамандары Рауанның бойынан шын мәнінде ерекше талант байқаған. Рауан ол елде ойнап кете алады ма? Жетісу өлкесінен шыққан қарапайым жігітті Латын Америкасының шоқ қыздары мен жағажайдың ыстық күні күйдіріп жібермес па екен? Бәрі уақыттың еншісінде. Не болса да «Қазақтар бразилиялықтар секілді ойнай алмайды» деген сөзге қарсы жауап  дайын. Жойқын жауабымыз – Рауан Сариев!

Тәржімалаған: Олжас НҰРАЗХАН

Facebook арқылы жазбаға пікір жазу