Арнайы жоба · Батыс Қазақстан

Жеделемес
жәрдем

Мақаланы тыңдау
0:00 / 0:00

Қазақстан жедел жәрдемнің сапасын бригаданың келу уақытымен өлшейді. Республика бойынша бұл көрсеткіш жаман емес. Бірақ орташа минут жақсы болғанда да, науқас есіктің алдында сағаттап отыруы мүмкін. Себебі жедел жәрдемді сағаттап күткен адамдар ресми статистикадағы орташа сандардың тасасында қалып қояды. Осы материалдағы үш адам уақытында келмеген жедел жәрдем туралы айтып отыр. Оның себебі не — автопарктің тозуы ма, дәрігердің жетіспеуі ме, әлде диспетчерлік жұмысындағы адам факторы ма? Біз жүйенің қай жерде бұзылғанын іздедік.

Редакциялық тергеу2026Орал

Сәуір айының бірі Орал қаласының тұрғыны Таисияның үш жасар баласы тұншыға бастады. Бала өмірі үшін қауіптенген ана 103-ке бірнеше рет қоңырау шалып, тыныс жолында Квинке ісінуінен баланың тұншығып жатқанын айтып, жағдайды толық түсіндірді. Алайда диспетчер «босағанда барамыз, күтіңіз» деді. Жағдайдың жеделдік санаты жоғары болса да, жедел жәрдем 50 минут ішінде келмеді. Баласының денсаулығына қауіп төніп тұрғанын түсінген Таисия сәбиді өз көлігімен жеке клиникаға апарды.

Бұл жағдайдан баланың өміріне қауіп төнген кезде жедел жәрдем уақытында жетпесе, онда жүйе басқа шақыртуларды қалай сұрыптап отыр деген сұрақ туындайды.

I. Күте алмайтын сандар және себептер

Бұл сұраққа жауап іздеп, ұлттық шұғыл медицинаны үйлестіру орталығының жыл сайын ҚР жедел медициналық жәрдем қызметіне жариялайтын талдауына көз жүгірттік. Талдауға сәйкес 2025 жылдың қорытындысы бойынша республикадағы жедел жәрдем көліктері 66,2%-ға тозған. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 5,8 пайызға көп (2024 жылы — 60,4%). 2021–2025 жылдар арасындағы санитариялық көліктердің тозу деңгейін салыстырып қарайтын болсақ, көрсеткіштердің үздіксіз өсіп келе жатқанын байқаймыз:

Санитариялық көліктердің тозуы · ҚР бойынша
31%
2021
33%
2022
43,3%
2023
60,4%
2024
66,2%
2025

Дереккөз: Ұлттық шұғыл медицина орталығы, 2025 ж. 12 айлық талдау (PDF)

Батыс Қазақстанда жағдай одан да нашар. Санитарлық көліктердің тозуы 89%-ға жеткен. Бұл республика бойынша ең нашар көрсеткіштердің бірі.

Санитариялық көліктердің тозуы · өңірлер бойынша, 2025
Абай
90,6%
Батыс Қазақстан
89,0%
Павлодар
86,8%
Ақмола
78,0%
Шығыс Қазақстан
77,4%
Астана
72,0%
Атырау
71,0%
Шымкент
70,0%
Қарағанды
69,3%
Солтүстік Қазақстан
68,6%
Жетісу
68,1%

Дереккөз: ҚР жедел медициналық жәрдем қызметіне жарияланған талдау (PDF)

Облыстық жедел медициналық жәрдем станциясы біз жолдаған сауалға берген жауабында «Негізгі мәселелердің бірі — санитариялық автокөліктердің тозуы. Бұл жағдай автокөліктердің уақытша істен шығуына және жөндеу жұмыстарының жиі жүргізілуіне себеп болады» деп осы мәселені де атап өткен еді.

Қанат Төсекбаев

Санитариялық көліктің тозуы деген көрсеткіш нені білдіреді? Бұл сұрақтың жауабын біз саланы ішінен білетін маман, «Қазақстандық денсаулық сақтау менеджерлері қауымдастығы» РҚБ Кеңесінің төрағасы Қанат Төсекбаевтан сұрадық. Ол медицинадағы жолын жедел жәрдем фельдшері ретінде бастаған, кейін Астана қалалық жедел жәрдем станциясының бас дәрігері және медицина саласындағы бірқатар қызметтерде соның ішінде БҚО денсаулық сақтау басқармасын басқарған.

Оның айтуынша, тозу тек кешігуге ғана емес, көрсетілетін көмектің сапасына да әсер етеді, әрі бұл екі фактор бір-бірін күшейтеді.

«Тозған көлік жиі ақаулы, жол жағдайында тұрып қалады, қысқы аязда суыққа ұрынады, жылдамдығы шектеулі. Бұл нормативтердің физикалық орындалу мүмкіндігін азайтады, әсіресе шалғай аудандарда», — дейді ол. Бірақ сарапшы көбіне назардан тыс қалатын жабдық факторын бөліп көрсетеді. «Ескі санитариялық көлікте дефибриллятор, жасанды желдету аппараты (ИВЛ), оттегі баллондары ескірген не тіпті жоқ болуы мүмкін. Салонның температуралық режимі сақталмайды, вибрацияны төмендету жүйелері нашарласа, жол бойында инфузия немесе интубация сапасы төмендейді», — деп түсіндіреді Төсекбаев. Оның қорытуынша, тіпті бригада уақытында жетсе де, көлікте оттегі мен интубация жинағы толық болмаса, жолда көрсетілетін көмектің сапасы құлдырайды. Сондықтан «89% тозу» көрсеткішін тек «неше минут кешікті» деп емес, «жолда қандай медициналық көмек көрсете алды» деп те бағалау керек.

Бұл мәселеге байланысты әлеуметтік желі алаңдарында БҚО жедел жәрдем қызметінің жұмысына қатысты посттар жарияланып, қызу талқы өтіп жатыр. Талқыға жедел жәрдем қызметкерлері де қатысып, пікір білдіруде. Сондағы ақпарат бойынша өзекті мәселелердің бірі — шақыртулар көбейген кезде желідегі бригадалардың тәулігіне 1500 шақыртуға дейін қызмет көрсетуге мәжбүр болуы.

Бұл ақпаратты тексеру үшін тиісті органға сауал жолдаған едік. БҚО-ның денсаулық сақтау басқармасы берген мәлімет бойынша облыс тұрғындарынан «103» қызметіне тәулігіне орта есеппен 850–870 шақырту түседі. Шақыртулардың ең көп түсетін уақыты кешкі сағат 18:00-ден түнгі 01:00-ге дейінгі аралыққа сәйкес келеді. Маусымдық жіті респираторлық вирустық инфекциялар бойынша сырқаттанушылық артқан кезеңде облыс бойынша шақыртулар саны тәулігіне 1000–1200-ге дейін жетуі мүмкін.

Талдау мәліметтеріне сәйкес тозығы жеткен автопарк — мәселенің бір шеті ғана. Оған станция ғимараттарының талаптарға сай болмауы және кадр тапшылығы қосылғанда жағдай мүлде өзгереді. Қолданыстағы ғимараттар стандарттарға және ең төменгі деңгейдегі санитарлық нормаларға сәйкес келмейтіндіктен, аймақтарда жедел медициналық жәрдем станцияларын немесе қосалқы станцияларды салу жоспарланған. Соның ішінде Батыс Қазақстанда 1948 жылы салынған жедел жәрдем ғимаратын қашан салатыны белгісіз.

Сонымен қатар облыста жедел медициналық жәрдем ұйымдарының дәрігерлік штатының үштен бірі ғана кадрлармен қамтылған. Бұл мәселеге байланысты қосымша сауалға: «Қазіргі таңда дәрігер кадрларының тапшылығы 15 адамды құрайды», — деп жауап берді облыстық денсаулық сақтау басқармасы.

Кадр тапшылығының түбегейлі себебін сарапшы еңбек жағдайының ауырлығы мен ынталандырудың сәйкессіздігінен көреді. «Жедел жәрдем дәрігерлері мен фельдшерлері жоғары стресс, түнгі кезекшілік, физикалық қауіп жағдайында жұмыс істейді, бірақ жалақысы стационармен не жеке клиникамен салыстырғанда көбіне тартымсыз», — дейді Төсекбаев. Оның айтуынша, тапшылық облыстық және ауылдық станцияларда ерекше жоғары, себебі жас мамандар ірі қалаларға кетуді жөн көреді. Оған кәсіби «күйіп кету» қосылады: жоғары эмоциялық жүктеме, аз демалыс, толымсыз бригадада көбірек жұмыс істеуге мәжбүрлік ағымдағы қызметкерлердің де кетуіне себеп болады. «Осылай тапшылық өзін-өзі күшейтетін циклге айналады», — деп түйіндейді сарапшы.

II. Жүйе қалай жұмыс істейді

«Менің шақыртуым екінші санатқа жатады. Олай болса, неге диспетчер «босағанда барамыз» деді?» Таисияны осы сұрақ мазалайды. Біз де бұл сұраққа жауап іздеп көрдік. Шақыртулардың санаты қалай бөлінетінін анықтау үшін қолданыстағы заңнаманы зерделедік.

Қолданыстағы заңнамаға сәйкес, атап айтқанда, «Жедел медициналық жәрдем, оның ішінде медициналық авиацияны тарта отырып көрсету қағидаларын бекіту туралы» ҚР ДСМ-нің № ҚР ДСМ-225/2020 бұйрығында төрт жеделділік санаты бар.

1-санат
10 мин
Өмірге тікелей қауіп төнуі
2-санат
15 мин
Өмірге әлеуетті қауіп төнуі
3-санат
30 мин
Денсаулыққа қауіп төнуі
4-санат
60 мин
Өмірге қауіп жоқ, созылмалы аурудың асқынуы

Қағазда бәрі дұрыс, нақты көрсетілген, түсінікті. Диспетчер шақырушыға сауалнама жүргізу арқылы шақырту себебін анықтайды және бригаданы жіберу үшін шақыртудың басымдық дәрежесін белгілейді. Шұғыл жағдайларда жедел медициналық жәрдем бригадасы келгенге дейін қоңырау үзілмей ұсталып, зардап шегушіге алғашқы көмек көрсету бойынша кеңес беріледі. Шұғылдық санатына байланысты диспетчер шақырту орнына ең жақын орналасқан бос бригаданы жібереді.

Сарапшыдан диспетчердің медициналық білімі мен шетелдік тәжірибе туралы сұраған едік. Оның пайымдауынша, диспетчердің медициналық білімінің болмауы әлемдік нормаға сай. АҚШ пен Еуропада кеңінен қолданылатын Medical Priority Dispatch System (MPDS/ProQA) жүйесінде диспетчерден медициналық диплом талап етілмейді, бірақ ол міндетті түрде EMD (Emergency Medical Dispatcher) сертификатынан өтеді: 24–40 сағаттық курс, стандартталған сценарий-карталар бойынша сұрақ қою тәртібі, содан кейін екі жылда бір рет қайта аттестаттау. «Жүйенің логикасы мынадай: диспетчердің жеке медициналық білімі емес, протоколдың сапасы мен диспетчердің оған қатаң бағынуы сенімділікті қамтамасыз етеді. Диспетчерге «клиникалық ойлау» емес, «кілт сөздерге автоматты жауап беру» қажет мысалы, «тыныс алмайды», «көгереді», «есінен танды» деген сөздер естілсе, ол ойланбай-ақ ең жоғары санатты береді», — дейді Төсекбаев. Демек, мәселе дипломның жоқтығында емес: ол диспетчер протоколды дұрыс қолданбағанда немесе протоколдың өзі нашар жазылғанда туындайды.

Біз «10 минут» деген нормативтің неге негізделгенін және клиникалық тұрғыда қаншалық шынайы екенін білгіміз келді. Сарапшы бұл нормативтің клиникалық физиологияға сүйенетінін түсіндіреді: жүрек тоқтағаннан кейін 4–6 минутта миға қайтымсыз зақым басталады, ал тыныс жолы толық жабылғанда бұл мерзім одан да қысқа болуы мүмкін. «Дегенмен 10 минут — «алтын стандарт» емес, көбіне компромисс: қала аумағы, бригада саны, көлік жылдамдығы ескеріліп белгіленген реалистік мақсат. Халықаралық зерттеулерде кардиоарест кезінде әр минут кешігу тірі қалу мүмкіндігін шамамен 7–10%-ға төмендетеді. Сондықтан «10 минут» — «жеткілікті жақсы» емес, «физикалық тұрғыда мүмкін болатын ең аз уақыт» дегенге жақынырақ», — дейді ол. Ол тағы бір тетікке назар аудартады: диспетчерге шақыртуды өңдеуге берілетін 5 минут нормативтің жартысын «жеп қояды» — диспетчер шешімге кешіксе, бригаданың нақты жол жүру уақыты онсыз да қысқарады.

III. Минуттар сағатқа айналғанда

Таисия сол күнді сабырмен баяндайды — бірақ сабырдың астында сол күннің үрейі сезіледі.

Таңертең олар педиатрдың қабылдауында болды. Баласының денесі мен беті бөртіп, аллергиялық есекжем диагнозы қойылды. Емханада қажетті екпелер мен препараттар беріліп, кейін үйге жіберілді. Екі-үш сағат өтсе де, ештеңе өзгермеді.

«Үйге кірген кезде баламның жағдайы нашарлай бастады — денесі, беті қатты ісіп, жөтел басталды», — дейді Таисия.

Ол жедел жәрдем шақырды. Таисия диспетчерге таңертең емханада болғанын және қабылдаған препараттары туралы баяндады. Диспетчер базаға «балада Квинке ісінуі бар» деп тіркеп, күтуін сұрады. Жедел жәрдем келмеген соң, Таисия 15 минуттан кейін 103-ке қайта хабарласты. Алайда бұл қоңырауға да жедел жәрдемнің босағаннан кейін келетіндігі туралы ақпарат алды.

«Мен аң-таң, шок жағдайда болдым — өйткені бірінші рет шақырған кезде бәрін сабырлы түрде түсіндіріп айтып бергенмін», — дейді ол. Тағы 10–15 минут өтті. Таисия үшінші рет хабарласты.

Ол кезде мен паникаға түстім — баланың демала алмай жатқанын айттым. Бірақ оларға бәрібір: «күтіңіз, күтіңіз, босағасын барады» деп қоя салды.Таисия, Орал

Жедел жәрдем келмегесін Таисия баласын өз көлігімен үйіне ең жақын орналасқан емдеу мекемесіне апарды. Педиатр шұғыл қабылдап, көмек көрсетті.

Таисияның тұншыққан баласының шақыртуын Қанат Төсекбаевтан қалай бағалайтынын сұрадық. Оның түсіндіруінше, ресми тізімде 1-санатқа сананың жоғалуы, тыныс алу немесе жүректің тоқтауы, шок, құрысулар, кеудедегі ауырсыну, көптеген жарақаттар, күйіктер, анафилактикалық шок қаупі бар шағулар, электрожарақат, қан құсу, күрделі босану кіреді. «Квинке ісінуі дәл осы тізімдегі тыныс жолдарының обструкциясы қаупі тобына жатады. Демек, «тұншығып жатыр» деген хабарлама — субъективті баға емес, өмірге тікелей қауіп белгісі. Ол автоматты түрде 1-санатқа жатуға тиіс еді», — дейді сарапшы.

Бірақ мұнда маңызды нюанс бар. Сарапшының айтуынша, диспетчерлер симптомды емес, стандартталған сценарий-карталар бойынша жұмыс істейді. «Егер диспетчер протоколдан ауытқып, «бала тыныс алады ғой» деп бағалап, ананың «тұншығып жатыр» деген сөзін елеусіз қалдырса, бұл — нақ протоколдық бұзушылық. Протокол ережесі бойынша «тыныс алу қиындығы» деген кілт сөз автоматты түрде ең жоғары санатты тудыруға тиіс», — деп атап өтеді ол.

Кейіпкердің оқиғасынан жүйенің іс жүзінде қалай жұмыс істейтінін көрдік. Бірақ бір адамның оқиғасы жүйе жұмысының бағасы бола алмайтындықтан басқа кейіпкерлерді іздедік. Таисияның оқиғасы жалғыз емес екенін білу үшін ұзақ іздеудің қажеті болмады.

19:30 → 22:00 · 2 сағ 30 мин

«Жедел жәрдемді 2 сағат күттім»

Самал Ғилманова 2-наурыз күні жұмыстан шыққанда өзін жақсы сезінді. Бірақ үйіне жақындағанда дүкенге кіріп шығу үшін көліктен түскен кезде жағдайы күрт өзгерді. Басы айналып, жүрегі айнып, жолдан өте алмай қалған соң, такси шақырып, үйіне әрең жетті.

Үйге келгесін шамамен 19:30-да жедел жәрдем шақырды. Қан қысымы түсіп кеткенін сезген ол өзіне бұрын көмектесті деп есептеген парацетамол мен аспирин ішті. Алайда жағдайы өзгермеді: көз алды қарауытты, айналасы көрінбей, әлсіздік күшейді.

Жедел жәрдем келмеген соң, сағат 21:00 шамасында жұбайы қайта хабарласып, шақыртудың жағдайын сұрады. Оған «кетті, кетті» деген жауап берілді. Медицина қызметкерлері тек 22:00-де келді. Ол кезде Самалдың жағдайы біршама тұрақталғанымен, қан қысымы әлі қалыпты деңгейге түспеді. Жедел жәрдем қызметкерлері қысымын өлшеп, сұрақтарын қойып, анальгин мен димедрол егіп, ертең амбулаториялық пунктке баруға кеңес берді.

Самал қызметкерлерден: «Қан қысымым түсіп, жағдайым нашарлағанда жедел жәрдем қанша уақытта келуі керек? Егер кешіксе не болады?» — деп сұрады. Оған: «Шақыртулар санатқа бөлінеді. Бірінші кезекте шұғыл жағдайлар, кейін басқа санаттар бойынша барамыз», — деді.

Алайда Самал үшін басты сұрақ сол күйі ашық қалды: қан қысымының күрт түсуі сияқты жағдай жедел жәрдем шақыртуларында қай санатқа жатады және мұндай кезде көмек қанша уақытта көрсетілуі тиіс?

Егер гемодинамикалық тұрақсыздық белгілері болған десек, қағидаға сәйкес бұл 2-жеделділік санаты — 15 минут. Бұл редакция бағалауы; ресми белгіленген санат жарияланбаған.
22:00 → 22:25 · 20–25 мин

«Жедел жәрдем келгенше балалар көлікте қорқып отырды»

15-мамыр күні бос уақытында такси қызметін көрсететін жүргізуші үшін кезекті тапсырыс күтпеген жағдаймен аяқталды. Сағат 21:50-де Орал қаласындағы Гагарин көшесінен тапсырыс түсті. Бес минуттан кейін жүргізуші жолаушыларды алып, жолға шықты. Көлікте ер адам, анасы және төрт немересі болды.

Арада 10 минуттай өткенде, Абай даңғылына жақындаған кезде егде жастағы әйелдің жағдайы күрт нашарлап, көліктің ішінде есінен танып қалды. Оның қолындағы шамамен бір жасар немересі орындықтың ортасына түсіп кетті. Жүргізуші көлікті тоқтатып, апаттық шамын қосып, бірден жедел жәрдем шақырды.

«Адам есінен танып жатыр, тезірек көмек жіберіңіздер», — деп операторға бірнеше рет айттым. Бірақ сұрақтары көп болды», — деді ол. Жедел жәрдем шамамен 20–25 минуттан кейін келді. Осы уақыт ішінде әйел есін жиғанымен, сөйлей алмай, көлікте отырды. Ал жанында қалған немерелері қорқып, жүргізушіден: «Үйге қашан барамыз?» деп сұрады.

Жедел жәрдем келген соң науқасты алып кетті. Такси жүргізушісі үшін бұл түндегі ең есте қалған сәт — жолдағы кезекті тапсырыс емес, бір отбасының үрейі мен көмек күткен ұзақ минуттары болды.

Егде жастағы әйел көлікте есінен танған. Қағидаға сәйкес бұл 1-жеделділік санаты — 10 минут. Бұл редакция бағалауы; ресми белгіленген санат жарияланбаған.
Әдістеме туралы Үш жағдайда да ресми белгіленген жеделділік санаты редакция үшін қолжетімсіз. Жоғарыдағы санаттар — қағиданың сипаттамасы негізінде жасалған редакция бағалауы, клиникалық қорытынды емес.

Үш оқиға. Үш кешігу. Үшеуінде де «шақыртуларды тиімсіз бөлу» мәселесі көрініп тұр десек болады.

Сіз де күттіңіз бе?

Егер сіз немесе жақыныңыз жедел жәрдемді нормативтен ұзақ күтсеңіз — оқиғаңызды жіберіңіз. Әрбір оқиға жариялау алдында тексеріледі, жариялау тек сіздің жазбаша келісіміңізбен жүреді.

Оқиғаңызды бөлісіңіз

Есіміңізді жасырын қалдыруға болады. Біз әрбір хабарламаны оқимыз.

Оқиғаны жіберу ↗
Нені жазу пайдалы
  • Күні және шамамен уақыты
  • Қала немесе ауыл
  • Қоңырау шалған уақыт және бригада келген уақыт
  • Диспетчерге не айттыңыз
  • Диспетчер қандай санат бергенін айтты ма
Дәлел болса
  • Қоңырау журналының скриншоты
  • 103-ке жазылған өтініштің нөмірі
  • Шағым берген болсаңыз — e-Otinish нөмірі
  • Медициналық анықтама (міндетті емес)
Нені жазбаңыз
  • ЖСН
  • Толық медициналық картаңыз
  • Үшінші тұлғаның дерегін оның келісімінсіз
  • Банк немесе құжат деректері
Деректеріңіз туралы Денсаулық туралы ақпарат — дербес деректің ерекше санаты. Форма тек сіз өзіңіз жіберуге келіскен мәліметті сұрайды. Есіміңізді жарияламауды таңдай аласыз. Редакция деректі үшінші тұлғаға бермейді және сұрауыңыз бойынша өшіреді.

IV. Жүйе қай жерде бұзылды

2025 жылға дейін 4-ші санаттағы шұғыл емес шақыртуларға медициналық-санитариялық алғашқы көмек мобильді бригадалары (әрі қарай — емханадағы мобильді бригадалар) қызмет көрсететін болған. Аталған жылдың мамыр айынан бастап жеделдіктің 4-санатының шақыртулары автоматтандырылған басқару жүйесі арқылы емханалардың мобильді бригадаларына жұмыс уақытында ғана беріледі: жұмыс күндері 08:00–19:00, сенбі күні 08:00–12:00.

Ұлттық шұғыл медицинаны үйлестіру орталығы шақыртуларды тиімсіз бөлуге назар аударған және бұл туралы өз талдауында атап өткен. Талдау 4-ші санаттағы шақыртуларға емханалардағы мобильді бригадалардың орнына жедел жәрдем станцияларының қызмет көрсету үлесі артқанын көрсетеді.

29,4% → 54,4%
Жедел жәрдем станциялары өңдеген 4-санаттағы шақыртулар үлесі. 2024 жылы — 914 812 шақырту, 2025 жылы — 1 511 502.

Себебі, емханалардың мобильді бригадаларына шақыртулар жұмыс күндері сағат 08:00-ден 19:00-ге дейін, ал сенбі күні 08:00-ден 12:00-ге дейін ғана беріледі. Түнде және демалыста бүкіл шақыртулар қайтадан 103-ке түседі.

Осының өзі онсыз да тапшы жедел жәрдем станцияларына түсетін жүктемені одан сайын арттырып отырғанын, керісінше мобильдік бригадалар жүктемесінің азайғанын көрсетеді.

V. Көлік бар, бірақ жоқ

Батыс Қазақстан облыстық денсаулық сақтау басқармасының мәліметінше облыста 16 аудандық қосалқы станция, 3 қалалық қосалқы станция және 1 база орналасқан. Орал қаласында 25 жедел жәрдем бригадасы желіге шығады. Сонымен қатар жоғарыда айтылған жұмыс уақытында емханалардың 18 мобильді бригадасы қызмет көрсетеді.

Қағиданың 41-тармағына сәйкес әрбір 10 мың тұрғынға кемінде 1 жедел жәрдем бригадасы болуы керек. Ал емханалар жанындағы мобильді бригадалар әрбір 25 мың тұрғынға 1 бригада есебінен құрылады. Емханаға бекітілген тұрғындар саны 25 мың адамнан аз болса да, кемінде 1 мобильді бригада болуы міндетті.

ҚР Ұлттық статистика бюросының мәліметтеріне сәйкес 2026 жылғы 1 мамырдағы БҚО халқының саны 695 мың адам, соның ішінде қалалықтар — 401,9 мың адам (57,8%), ауылдықтар — 293,1 мың адам (42,2%). Осылайша Орал қаласында 40 шақты жедел жәрдем бригадасы болуы тиіс.

Алайда 30 маусым күні Instagram әлеуметтік желісіндегі @zhaloba_uralska_official және @zhaloby_uralsk__official парақшаларында Орал қаласындағы облыстық жедел жәрдем станциясында жұмыс істейтін фельдшерлер атынан аноним түрде наразылық жарияланды. Бұл жарияланымда Орал бойынша 17-18 бригада жұмыс істейтіні айтылған. Оның басты себебі ретінде 3-4 айдан бері көлік жетіспеушілігі көрсетілген. Сонымен қатар жүктеменің ауырлығының тағы бір себебі ретінде қаладан бөлек Круглоозерное, Подстепное, Ақсуат, Пойма, Серебряково, Маштаково, Жамбыл ауылдарының шақыруларына қызмет көрсететіндігі жазылған.

Осы жарияланымға облыстық жедел жәрдем станциясы Instagram парақшасынан пікір білдірген. Мұнда жедел жәрдем қызметкерлерінің еңбекақысы, сыйақысы, желіге шығатын бригадалар санына және санитариялық автокөліктердің жөнделуіне қатысты жауап берген. Алайда жедел жәрдем көлігінің нақты саны, олардың жетіспеушілігі, жүктеменің қандай деңгейде екеніне қатысты нақты жауап берілмеген, қарсы уәж де жазылмаған.

Редакция бригада санынан бөлек оның жасақталуы, бригаданың құрамы жөнінде Қанат Төсекбаевқа сауал жолдады. Сарапшының айтуынша, бригада құрамы — көрсетілетін көмектің сапасына тікелей әсер ететін фактор. «Толымсыз бригада — дәрігер орнына жалғыз фельдшер шықса немесе медбике болмаса — интубация, күрделі дәрі енгізу, реанимациялық шешім қабылдау жылдамдығын төмендетеді», — дейді ол.

Сатып алынған санитариялық көлік · БҚО
Бөліну202320242025
Қала905
Ауыл58500
Жалпы67505

Дереккөз: БҚО денсаулық сақтау басқармасы

Ұлттық шұғыл медицинаны үйлестіру орталығы Батыс Қазақстан облысында 2025 жылы жергілікті бюджет есебінен қалаға 5 бірлік жаңа автокөлік сатып алынғаны туралы баяндайды. Бірақ ол да мәселені шешпей отыр: парктің 89% тозу деңгейімен салыстырғанда бұл өте төмен көрсеткіш. Алдыңғы 2023, 2024 жылдары алынған 117 автокөліктің 108 бірлігі ауылдық жерлерге берілген.

Біздің сауалымызға облыстық жедел медициналық жәрдем станциясы аудандық қосалқы станцияларында санитариялық автокөліктер жеткілікті мөлшерде қамтылғандығы туралы ақпарат берді. Алайда БҚО денсаулық сақтау басқармасының ресми сайтындағы ақпарат облыста санитариялық автокөлік қат екендігін көрсетеді. Сайттағы деректер бойынша қалалық медициналық ұйымдар үшін санитариялық автокөлікке жалпы қажеттілік — 77 бірлік. Реанимобильдерге қажеттілік — 41 бірлік, оның ішінде аудандық ауруханаларға — 16 бірлік, облыстық жедел медициналық жәрдем станциясына — 25 бірлік қажет екені ашық, нақты жазылған. Ресми ақпараттардың бір-біріне қарама-қайшылығы біз үшін түсініксіз. Редакция бұл туралы зерттеулерін жалғастырады.

Бұл сандардың артында не тұрғанын сарапшы Қанат Төсекбаев тарқатып береді. Оның пайымдауынша, облыс бойынша қажет 41 реанимобиль деген сан «қанша адам жетпей жатыр» емес, «қанша науқас жоғары деңгейде жабдықталған көлікпен емес, қарапайым көлікпен тасымалданады» дегенді білдіреді. «Реанимобиль жетіспегенде ауыр науқасқа, соның ішінде тыныс жолы бітелген балаға, аз жабдықталған көлік жіберілуі мүмкін — бұл өз алдына тәуекел», — деп ескертеді Төсекбаев. Қорыта айтқанда, жеткіліксіз реанимобиль мен толымсыз бригада қосылғанда, бригада уақытында жеткен күнде де науқас дәл сол сәтте ең қажетті көмекті ала алмау қаупі туады. Ал толымсыз бригаданың өзі көбіне кадр тапшылығының салдары.

Осының нәтижесінде жедел жәрдем көлігімен қамтуға қатысты тағы да сұрақтар туындайды. Жедел жәрдем көлігін сатып алу кезінде қандай талаптар басшылыққа алынады? Сатып алынған көліктер ауыл не қалаға қандай негіздерге сәйкес бөлінеді? Неге санитариялық автокөліктер желіде болғаннан жөндеуде көп тұрады және тозығы жеткен автокөлік паркін жаңарту неге баяу?

Санитариялық көліктің желіде болмауы, олардың жөндеу не басқа себептермен тұрып қалуы да желіде қызмет көрсетіп жүрген бар көліктерге жүктемені арттырады. Мұндай мәселенің бар екенін жоғарыда айтып кеткен әлеуметтік желідегі жарияланымдардан жиі көреміз. Бұл туралы бізге берілген жауапта ашық айтылмаса да біз проблеманы жоққа шығара алмаймыз.

Облыс әкімі Нариман Төреғалиевтің өзі 25 мамыр күні сыбайлас жемқорлыққа қарсы заңнама талаптарының сақталуы, мемлекеттік қызметшілердің әдебі мен мінез-құлық қағидаттары мәселелеріне арналған отырыс өткізді. Сол отырыста әкім басқа мәселелермен қатар мемлекеттік мекемелерде қызметтік көліктің мақсатты пайдаланылуына мониторинг жүргізуді жүктеді және арнайы тапсырма берді.

Біз маңызды салаларды материалдық-техникалық тұрғыда жарақтандыруға күш салып жатырмыз. Алайда кейбір ұйымдарда алып берген су жаңа көліктер сол күйі тұрады немесе мақсатсыз қолданылады. Бір ай уақыттың ішінде «Жедел жәрдем» көліктерінің әрқайсына бейнебақылау жүйесін орнатып, облыстық және аудандық жедел басқару орталықтарына қосуды тапсырамын.Нариман Төреғалиев, БҚО әкімі · 25 мамыр

Әкімнің берген пәрменіне де бір айдан астам уақыт өтті, бірақ жағдай өзгермегенін 30 маусым күні әлеуметтік желілерде жарияланған облыстық жедел жәрдем станциясы фельдшерлерінің наразылығынан түсінуге болады.

Біз санитариялық автокөлік паркін басқарудағы қиындықтарды түсіну үшін 68 бірлік техникасы бар Uniserv компаниялар тобының құрамына кіретін «Жайық құрылыс» ЖШС автопаркінің мамандарымен байланыстық. Компания жол құрылысы, құрылыс және басқа да өндірістік жұмыстарды атқарады. Сондықтан оның тәжірибесі үлкен автопаркке техникалық қызмет көрсету, жөндеу, резерв қалыптастыру және көліктің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету тұрғысынан салыстыруға мүмкіндік береді.

Серік Агизов

«Жайық құрылыс» ЖШС өндіріс жөніндегі бас директордың орынбасары Серік Агизовтың айтуынша, күн сайын компанияның түрлі нысандарында өндірістік мақсаттарды орындау үшін желіге орта есеппен 39 бірлік техника шығады. Қалған техника ақау болған жағдайда жедел ауыстыру үшін резервте болады. Бұл тәсіл кәсіпорынның үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуге, өндірістік тапсырмаларды уақтылы орындауға және автопарктің техникалық дайындығының жоғары деңгейін сақтауға мүмкіндік береді. Компанияда автопаркті басқару көлікпен қамтамасыз ету орталығы арқылы жүзеге асады. Әр өндірістік нысанға желілік механиктер бекітілген, техника қозғалысы бақыланады, көліктің техникалық жағдайы күн сайын тексеріледі.

Техниканың жөндеуде ұзақ тұрып қалмауы үшін кәсіпорынның жеке жөндеу базасы жұмыс істейді және қоймада ең көп қолданылатын қосалқы бөлшектердің тұрақты қоры сақталады. Сонымен қатар, тораптар мен агрегаттардың техникалық жай-күйіне тұрақты бақылау жүргізіледі, бұл ықтимал ақауларды ерте кезеңде анықтауға және елеулі бұзылулардың алдын алуға мүмкіндік береді.

Компания өкілі автопарктің тиімді жұмыс істеуіне басқару жүйесінің сауатты ұйымдастырылуы, уақытылы қызмет көрсету мен білікті мамандардың үйлесімді жұмысы әсер ететініне баса назар аударды. Аталған өзара байланысты факторлар техниканың тоқтап қалуын болдырмайтын, жөндеу шығындарын азайтатын және белгіленген мерзімде өндірістік міндеттердің орындалуын қамтамасыз ететін жүйе қалыптастырады.

Осылайша, жедел жәрдем автопаркіне қатысты бірқатар сұрақтар әлі де жауапсыз қалып отыр. Келтірілген деректерді сараптай отырып, көліктердің тозу мәселесі жаңа көлік сатып алумен ғана шектелмейтінін аңғарамыз. Жеке кәсіпорын тәжірибесінен автопарктің тиімді жұмыс істеуі уақытылы техникалық қызмет көрсету, қосалқы бөлшектердің тұрақты қоры, тиімді резерв жүйесі және басқару сапасы сияқты кешенді шаралармен тікелей байланысты екенін көреміз.

VI. Заман талабы — цифрлі 103

«Таксиді телефоныңыздағы қосымшада көріп отырғандай, жедел жәрдемді де көріп отырсаңыз, ол сіздің жағдайыңызға қалай көмектесер еді?» деген сұрағымызға: «Жедел жәрдемнің қайда келе жатқанын телефоннан көріп отыру — тұншығып жатқан балаңа көмектеспейді, керісінше, бұл нағыз психологиялық азапқа айналуы мүмкін», — дейді Таисия. Оның пікірінше, технологияны екіге бөліп қарау керек. Біріншісі — жай ғана бақылау қосымшасы, ол диспетчердің қателігін немесе немқұрайлылығын (адам факторын) жоя алмайды. Екіншісі — қоңыраудың жеделдігін кілт сөздер арқылы адам қатысуынсыз автоматты түрде анықтайтын, жеделдік санатындағы шақыртуларды диспетчерге кейінге қалдыруға мүмкіндік бермейтін жүйе. Ондай кезде адам факторын жоюға болар еді. Алайда әзірге мұндай мінсіз жүйе болмағандықтан, өмір мен өлім арасын жалғаушы диспетчерлердің жауапкершілігін құрғақ цифрландыру емес, қатаң заң мен бұлтартпас жаза ғана реттей алады.

Кейіпкердің осынау өткір пікірінен кейін, біз еліміздегі жедел жәрдем қызметінің қазіргі цифрландыру деңгейі мен нақты жұмыс істеу алгоритміне үңіліп көрдік.

Талдау деректеріне сәйкес Қазақстан бойынша диспетчерлік қызметтер 100% автоматтандырылған басқару жүйелерімен жабдықталған. Өңірлерде «Көмек», «Smart 103», «Армаком» және «АИС Көмек» жүйелері жұмыс істейді. Батыс Қазақстан облысында диспетчерлік қызмет заманауи Smart103 ақпараттық медициналық жүйесінде жұмыс істейді. Бұл жүйе арқылы «103» желісіне келіп түсетін шақыртуларды тек қала тұрғындарынан ғана емес, сонымен қатар облыстың ауылдық елді мекендерінің тұрғындарынан да тіркеуге болады.

Жұмыс принципіне келетін болсақ: диспетчер шақыртуды қабылдап, 5 минут ішінде сұрыптау жүргізеді және оны тікелей бригаданың планшетіне жолдайды. Барлық автокөліктер GPS-навигациямен жабдықталған, бұл диспетчерге бригаданың қай жерде екенін және қозғалысын нақты уақытта көруге мүмкіндік береді. Бірақ науқас жедел жәрдемнің қозғалысын көре алмайды.

Мұндай диспетчерлік жүйенің шақырған адам үшін кемшілігі — мобильді қосымша немесе мессенджер арқылы өз бетінше шақырту жолдау мүмкіндігінің қарастырылмағаны. Мобильдік қосымша болған кезде жедел жәрдем шақырған әр науқастың көліктің келер жолын бақылап отыру мүмкіндігі болар еді. Алайда облыстық жедел медициналық жәрдем орталығы қазіргі кезеңде халықтың өз бетінше «103» диспетчерлік пультіне шақырту жолдауына арналған сыртқы онлайн-сервисті немесе мобильді қосымшаны енгізу мәселесі қарастырылып жатпағандығын айтты. Аталған орган жауабына сүйенсек, білікті диспетчерсіз науқастың жағдайын объективті бағалау және шақырту санатын дұрыс анықтау қиындығы туралы айтылады.

Бірақ Астана тұрғындарында шақырған жедел жәрдемді өз телефонында көру мүмкіндігі бар екен. Бір жыл бұрын Астана қаласында жедел жәрдем бригадасының қозғалысын нақты уақыт режимінде бақылауға арналған пилоттық цифрлық сервис іске қосылды. Жоба Денсаулық сақтау министрлігінің қолдауымен, Yandex Qazaqstan, IT Space және 7Generation компанияларының қатысуымен жүзеге асырылуда.

Цифрлық сервис 1-санаттағы шақырту тіркелгеннен кейін өтініш берушінің телефонына интерактивті картаға сілтемесі бар SMS-хабарлама жіберіледі. Сол арқылы азамат жедел жәрдем көлігінің қозғалысын онлайн бақылай алады. Сервис Яндекс картасы негізінде жұмыс істейді.

Бұл шешім жедел қызметтердің ашықтығын арттыруға, тұрғындардың алаңдаушылығын азайтуға, диспетчерлерге түсетін қайталама қоңыраулар санын қысқартуға және азаматтарға жедел жәрдем келгенге дейін алдын ала дайындалуға мүмкіндік беруге бағытталған. Қазіргі уақытта сервис Астанадағы кейбір 1-санаттағы шақыртулар үшін қолжетімді. Болашақта оны барлық санаттағы шақыртуларға және еліміздің басқа өңірлеріне кезең-кезеңімен енгізу жоспарланған.

БҚО-да жедел жәрдем бар, GPS бар, Smart103 бар. Бірақ науқас «кетті, жолда, босағанда» деген жауапты ғана естиді.

VII. Басқару дағдарысы

Таисия болған жағдайға көз жұмып қарап отырмай, барлық мемлекеттік органдарға шағымданады. Одан кейін облыстық жедел жәрдем станциясының басшысы «шұғылдықты бөлудің тиімсіздігі» болғанын мойындап, Таисиядан кешірім сұрады. Бала өміріне қауіп төндірген органды жауапқа тарту үшін ана сотқа жүгінді. Қазіргі уақытта сотқа дейінгі процестер жүріп жатыр.

Алайда бұл сот процесінен бөлек, 2026 жылдың 1 мамырында БҚО облыстық жедел медициналық жәрдем станциясының басшысы және бірқатар қызметкерлер ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Осы дерекке байланысты БҚО денсаулық сақтау басқармасы ресми түсініктемені тек құқық қорғау органдары ғана бере алатынын хабарлап, түсініктеме беруден бас тартты.

Маусым айында БҚО денсаулық сақтау басқармасының басшысы Мадияр Утешев бағынысты мекемелер қызметіне тиісінше бақылау жасамағаны үшін лауазымдық өкілеттіктерін атқарудан 1 ай мерзімге уақытша қызметінен шеттетілді.

Байланыс дәлелденбеген Ұстау себебі жарияланбаған. Редакция оны Таисияның ісімен немесе осы материалда сипатталған мәселелермен байланыстыратын дәлелге ие емес. Екі оқиға хронологиялық түрде қатар келеді — олардың арасында себеп-салдар байланысы бар деген тұжырым жасалмайды.

VIII. Халықаралық аналитикалық линзалар

Халықаралық жедел медициналық көмек тәжірибесінде қызмет тиімділігі тек жедел жәрдем көлігінің оқиға орнына жету уақытымен ғана бағаланбайды. Көптеген EMS жүйелері шақырту қабылданған сәттен бастап пациентпен алғашқы байланыс орнатуға және алғашқы медициналық көмектің басталуына дейінгі бүкіл процесті сапа көрсеткіші ретінде қарастырады.

Қазақстан болса жедел жәрдем қызметінің тиімділігін процестік көрсеткішпен, яғни бригаданың нормативтік уақыт ішінде оқиға орнына жетуімен бағалайды. Республика бойынша орташа көрсеткіш 1-санат үшін — 8,7 минут, 2-санат үшін — 12,3 минутты құрайды. Бұл көрсеткіш жеделдікті бақылауға қолайлы, алайда медициналық көмектің клиникалық нәтижесін толық сипаттамайды. Себебі бригада уақытында жеткенімен, өмірді сақтайтын медициналық араласудың қашан басталғаны немесе пациенттің денсаулық нәтижесі қазіргі негізгі бағалау жүйесінде шешуші индикатор емес.

Ал халықаралық EMS жүйелерінде бағалау бұдан кеңірек жүргізіледі. Мысалы: диспетчердің жауап беру уақыты, шақыртуды өңдеу уақыты, пациентпен алғашқы байланысқа дейінгі уақыт, оқиға орнындағы уақыт, ауруханаға жеткізу уақыты, кейбір диагноздар бойынша алғашқы медициналық араласудың (дефибрилляция, ЭКГ, тромболизиске дейінгі уақыт) басталу мерзімі де сапа көрсеткіші ретінде қарастырылады.

Көптеген дамыған елдердегі EMS жүйелері уақыт көрсеткіштерін сақтай отырып, оларды пациентке көрсетілген көмектің сапасы мен клиникалық нәтижелерді сипаттайтын индикаторлармен толықтырады.

Облыстық жедел медициналық жәрдем станциясы «103» диспетчерлерінің шұғыл жағдайларда бригада келгенге дейін «қоңырауды ұстап тұру» режимі арқылы алғашқы көмек бойынша кеңес беретінін айтады және бұл тиімділікті арттырудың бір элементі ретінде ұсынылған. Бұл медициналық көмектің бригада жеткенге дейін басталуының бір түрі.

Біздің тәжірибеде құжатта бригаданың шақыртуда болған жалпы уақыты (22,3-тен 28,2 минутқа дейін) көрсетілгенімен, нақты көмек көрсетуді бастау сәтін тіркейтін халықаралық индикаторлар сияқты көрсеткіштер жедел медициналық жәрдем деңгейінде толық көрсетілмеген.

Талдауда көрсетілгендей БҚО-да бригадалардың кешігуінің орташа көрсеткіші 3,2% деп берілген. Алайда, халықаралық линза талап ететін 90-перцентиль (ең ұзақ күткен науқастар) туралы деректер есептерде жоқ. Бұл дегеніміз, 100 науқастың 97-сіне жедел жәрдем уақытында барғанымен, қалған 3 науқас өте ұзақ күтіп қалуы мүмкін. Сол 2–3 сағаттап күтіп қалғандар статистикалық «орташа көрсеткіштің» тасасында көрінбей қалады.

Орташа республикалық көрсеткіштер жақсы болуы мүмкін, бірақ жекелеген өңірлердегі жағдай оған сәйкес бола бермейді. Өңірлерде жағдай мүлдем басқаша: автокөліктердің тозуының республикалық орташа көрсеткіші 66,2% болса, Абай облысында — 90,6%, Батыс Қазақстан облысында — 89,0%. Бұл «орташа шындық» статистикасы нақты өңірлердегі дағдарысты жасыратынын дәлелдейді.

100% / 34,4%
Сәтті реанимация көрсеткіші: Маңғыстау облысы мен Қарағанды облысы. Республикалық орташа — 61,0% (2025 жылы 7,5 пайызға өскен), БҚО — 54,5%.

Көрсеткіштердің орташа мәні емес, медианалық талдаудың болмауы жүйедегі жүйелі қателіктерді, кемшіліктерді анықтауға кедергі болады.

Халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, жедел медициналық жәрдем қызметінің сапасын бағалауды тек орташа минуттармен шектемей, көмек көрсету сапасына және ең ұзақ күткен науқастардың (percentile) жағдайына бағыттаған әлдеқайда дұрыс әрі әділ болар ма еді. Құжаттардағы есептер негізінен орташа мәндерге сүйеніп жасалған, бұл жүйедегі нақты «сәтсіздіктерді», кемшіліктерді немесе шекті жағдайларды көрсетпеуі мүмкін.

IX. Тығырықтан шығар жол бар ма

Жедел жәрдем саласындағы мәселе күрделі де күрмеуі көп. Біз қолымыздағы барлық құжаттар мен есептерді, мемлекеттік органдардың сауалдарға ұсынған жауабын зерделеп, келесідей шешімдерді ұсынғымыз келеді.

01

Тәулік бойы мобильдік бригадалар

Бүгінгі таңда емханалардың мобильді бригадалары тек жұмыс уақытында, яғни 08:00-ден 19:00-ге дейін ғана 4-санаттағы шақыртуларды қабылдайды. Түнгі уақытта бұл жүктеме қайтадан жедел жәрдем станцияларына түседі: 2025 жылы жедел жәрдем станциялары қызмет көрсеткен 4-санаттағы шақыртулар үлесі 25 пайызға артты. Мобильді бригадаларды тәулік бойы жұмысқа көшіру жедел медициналық жәрдем станцияларын шұғыл емес жүктемеден босатады.

02

Автопаркті лизингпен жаңарту

Республика бойынша автокөліктердің тозуы 66,2%-ға жеткен, ал жекелеген өңірлерде (Абай — 90,6%, БҚО — 89,0%) жағдай тіпті қиын. Көліктердің жиі бұзылуы мен ұзақ жөнделуі басты проблемалардың бірі. Санитарлық автокөліктерді бір реттік сатып алу парктің ескіру қарқынына ілесе алмай жатыр. Ұзақ мерзімді лизинг пен техникалық қолдау бағдарламасы көліктердің желідегі тұрақтылығын қамтамасыз етеді.

03

Техқызмет пен резервті тиімді басқару

Жеке жөндеу базасы да, қосалқы бөлшек қоймасы да станцияларда бар. Мәселе олардың қаншалықты жүйелі әрі тиімді жұмыс істейтінінде. Автопарктің тұрақтылығын техниканың саны ғана емес, басқарудың сапасы да айқындайды: тораптардың техникалық жай-күйін үздіксіз бақылау ықтимал ақауларды ерте кезеңде анықтауға, ал ең көп қолданылатын бөлшектердің тұрақты қоры жөндеуді созбауға мүмкіндік береді. Ақау болған көлікті бірден ауыстыратын резерв жүйесі мен сауатты ұйымдастырылған техникалық қызмет тозған парктің өзін желіде ұстап тұрады. Сондықтан жаңа көлікті көбейтумен қатар, бар паркті тиімді басқаруды жолға қою қажет.

04

Кадрды ұстап қалу

Дәрігерлермен қамтамасыз ету деңгейі 76,2%-ға дейін төмендеген, кей өңірлерде (БҚО, Жетісу, Ұлытау) бұл көрсеткіш 23–30%-дан аспайды. Дереккөздерде тарифтерді қайта қарау және жалақыны өсіру «шешу жолдары» ретінде аталған. Оған қоса кадрларды ерте зейнетке шығару және толық құрамды (екі фельдшерлі) бригадаларды жабдықтау мәселесі кадр тапшылығы жағдайында қызметкерлердің күйзелісін азайтуға бағытталған маңызды қадам болар еді.

05

Ашық уақыт тізбегі мен цифрлық статус

Жүйеде (Smart103, «Көмек») шақыртудың әр кезеңі секунд бойынша автоматты түрде тіркеледі және көліктер 97% GPS-пен қамтылған. Алайда, халық үшін бұл деректер әлі жабық, олар ештеңе көре алмайды. Дереккөздерде диспетчерлердің шақыртуды өңдеуіне 5 минут берілетіні және әр кезеңнің тіркелетіні айтылған. Осы деректерді пациентке қолжетімді ету, соның ішінде бригада қозғалысын онлайн көру мүмкіндігін қарастыру — халықтың сенімін арттырып, шағымдарды азайтуға мүмкіндік берер еді.

Қорытындылай келе, жедел жәрдем мәселесін тек «көлік сатып алумен» шешу мүмкін емес дер едік. Батыс Қазақстан облысындағы жағдай көрсеткендей, техника тозған, кадр жетіспейді, мобильдік бригадалар жүктемені толық жаппайды, пациент нақты ақпарат алмайды. Жедел жәрдем саласындағы шынайы реформа пациенттің 103-ке қоңырау шалған сәтінен бастап, ауруханаға тапсырылғанына дейінгі әрбір минутты пациентке ашық көрсеткенде ғана басталады.

Практикалық нұсқаулық

Жедел жәрдем кешікті: пациент не істей алады?

Тұрғындар жедел жәрдем шақырған кезде көп сұрақ қояды деп айтып жатады. Бірақ біздің берген мәліметтеріміз бен деректеріміз көрсеткендей, науқастың белгілеріне қарай диспетчер шақыртудың шұғылдығын, санатын анықтайды. Біз шақыру кезінде неғұрлым айқын, нақты мәлімет берсек, диспетчердің науқастың жағдайын дұрыс бағалап, санатты қателеспей белгілеуге және жедел жәрдемді тез бағыттауға мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.

Қоңырау шалған кезде
  • Нақты мекенжайды (көше, үй, пәтер, қабат, подъезд коды), байланыс телефонын және бағдарларды хабарлаңыз
  • Науқастың аты-жөнін, жасын және жынысын көрсетіңіз
  • Жағдайды дәл сипаттаңыз: есінің бар-жоғы, тыныс алуы, қан кету, тұншығу, кеудедегі ауырсыну немесе құрысу
  • Бригаданың кедергісіз келуін ұйымдастырыңыз: шлагбаумды, қақпаны ашу, кіреберісте қарсы алу
Күту кезінде тіркеңіз
  • Қоңырауды диспетчер қабылдаған уақытты және оның қызметтік нөмірін жазып алыңыз
  • Диспетчер берген шұғылдық санатын (1, 2, 3 немесе 4) нақтылаңыз
  • Стандартты жету уақыты: 1-санат — 10 мин, 2-санат — 15 мин, 3-санат — 30 мин, 4-санат — 60 минутқа дейін
  • Бригаданың станциядан шыққан және мекенжайға келген уақытын түртіп алыңыз
Шағымдану
  • Қабылданған шешіммен немесе қызмет сапасымен келіспесеңіз, ӘРПК-нің 91-бабына сәйкес шағымдануға құқылысыз
  • Шағымды e-Otinish порталы арқылы ДСМ-ге, прокуратураға немесе жергілікті басқармаға ресми жолдаңыз
  • Шағымда триаждың неге олай жасалғанын, бригаданың АБЖ/GPS деректері бойынша шығу уақытын тексеруді және қызметтік тексеріс жүргізуді талап етіңіз

Шағым үлгісі

Дайын үлгіні жүктеп алыңыз. Ішінде e-Otinish арқылы жіберуге арналған мәтін, триаж бен GPS деректерін тексеруді талап ететін тармақтар бар. Өз жағдайыңызға қарай толтырыңыз.

Үлгіні ашу ↗

ҚР Денсаулық сақтау министрлігі

Сенім телефоны 8 (7172) 74-37-27 Өтініштермен жұмысты ұйымдастыру қызметі 8 (7172) 74-32-40 8 (7172) 74-32-43 minzdrav@dsm.gov.kz

БҚО прокуратурасы

Өтініштермен жұмысты ұйымдастыру қызметі 8 (7112) 55-48-58 8 (7112) 55-48-59 115 — Қазақстан бойынша тегін Сенім телефоны 8 (7112) 55-42-83

БҚО денсаулық сақтау басқармасы

gov.kz/bko-densaulyk Орал қаласы Н. Назарбаев даңғылы, 201 8 (7112) 24-50-31 8 (7112) 24-55-14 b.kense@bko.gov.kz

Спецпроект · Западный Казахстан

Не такая уж
скорая

Прослушать статью
0:00 / 0:00

Качество скорой помощи в Казахстане измеряют временем прибытия бригады. По республике этот показатель неплохой. Но даже когда средняя цифра в минутах выглядит хорошо, пациент может часами ждать под дверью. Потому что тех, кто ждёт скорую часами, за средним значением не видно. Три человека в этом материале рассказывают о скорой, которая не приехала вовремя. В чём причина — в изношенном автопарке, нехватке врачей или человеческом факторе в работе диспетчерской? Мы искали, где именно ломается система.

Редакционное расследование2026Уральск
Перевод выполнен искусственным интеллектом. Оригинал материала написан на казахском языке. Машинный перевод может содержать неточности в формулировках и стилистике; при расхождениях приоритет имеет казахская версия.

Первого апреля у трёхлетнего ребёнка жительницы Уральска Таисии началось удушье. Опасаясь за жизнь сына, мать несколько раз звонила в 103, подробно объясняла ситуацию: ребёнок задыхается из-за отёка Квинке в дыхательных путях. Однако диспетчер ответил: «Освободимся — приедем, ждите». Хотя ситуация относилась к высокой категории срочности, скорая не приехала в течение 50 минут. Опасаясь за жизнь ребёнка, Таисия сама отвезла малыша в частную клинику на своей машине.

После такого случая возникает вопрос: если скорая не успевает, когда жизни ребёнка угрожает опасность, то как система сортирует остальные вызовы?

I. Цифры, которые не могут ждать, и их причина

В поисках ответа на этот вопрос мы обратились к анализу, который национальный координационный центр экстренной медицины ежегодно публикует по службе скорой медицинской помощи РК. Согласно анализу за 12 месяцев 2025 года, износ санитарного транспорта по республике вырос на 5,8 процентных пункта и достиг 66,2% против 60,4% в 2024 году.

Если сравнить уровень износа санитарного транспорта за 2021–2025 годы, видно, что показатели непрерывно растут.

Износ санитарного транспорта · по РК
31%
2021
33%
2022
43,3%
2023
60,4%
2024
66,2%
2025

Источник: Национальный центр экстренной медицины, анализ за 12 месяцев 2025 г. (PDF)

В Западном Казахстане ситуация ещё хуже. Износ санитарного транспорта достиг 89%. Это один из худших показателей по республике.

Износ санитарного транспорта · по регионам, 2025
Абай
90,6%
Западно-Казахстанская
89,0%
Павлодарская
86,8%
Акмолинская
78,0%
Восточно-Казахстанская
77,4%
Астана
72,0%
Атырауская
71,0%
Шымкент
70,0%
Карагандинская
69,3%
Северо-Казахстанская
68,6%
Жетысу
68,1%

Источник: Анализ, опубликованный по службе скорой медицинской помощи РК (PDF)

Областная станция скорой медицинской помощи в ответе на наш запрос также отметила эту проблему: «Одна из главных проблем — износ санитарных автомобилей. Это приводит к их временному выходу из строя и частому ремонту».

Канат Тосекбаев

Что означает показатель износа санитарного транспорта? С этим вопросом мы обратились к специалисту, знающему сферу изнутри, — председателю Совета РОО «Казахстанская ассоциация менеджеров здравоохранения» Канату Тосекбаеву. Он начал свой путь в медицине фельдшером скорой помощи, позже был главным врачом городской станции скорой медицинской помощи Астаны и работал на ряде должностей в сфере здравоохранения, в том числе в управлении здравоохранения ЗКО.

По его словам, износ влияет не только на задержку, но и на качество оказываемой помощи, причём эти два фактора усиливают друг друга.

«Изношенная машина чаще ломается, застревает в дорожных условиях, в зимние морозы плохо заводится, имеет ограниченную скорость. Это снижает физическую возможность выполнения нормативов, особенно в отдалённых районах», — говорит он. Но эксперт выделяет часто остающийся без внимания фактор оснащения. «В старой санитарной машине дефибриллятор, аппарат искусственной вентиляции лёгких (ИВЛ), кислородные баллоны могут быть устаревшими или вовсе отсутствовать. Температурный режим салона не соблюдается, а если системы снижения вибрации изношены, в пути падает качество инфузии или интубации», — объясняет Тосекбаев. По его заключению, даже если бригада прибыла вовремя, но в машине нет полного набора для интубации и кислорода, качество помощи в дороге снижается. Поэтому показатель «89% износа» нужно оценивать не только по тому, «на сколько минут опоздали», но и по тому, «какую медицинскую помощь смогли оказать в пути».

В связи с этим на площадках социальных сетей публикуются посты о работе службы скорой помощи ЗКО, идёт бурное обсуждение. В обсуждении участвуют и сами сотрудники скорой, высказывая своё мнение. По их информации, одна из актуальных проблем в том, что при росте числа вызовов бригады на линии вынуждены обслуживать до 1500 вызовов в сутки.

Чтобы проверить эту информацию, мы направили запрос в соответствующий орган. По данным управления здравоохранения ЗКО, от жителей области в службу «103» в среднем поступает 850–870 вызовов в сутки. Пик вызовов приходится на период с 18:00 вечера до 01:00 ночи. В сезон роста заболеваемости острыми респираторными вирусными инфекциями число вызовов по области может достигать 1000–1200 в сутки.

Согласно данным анализа, изношенный автопарк — лишь одна сторона проблемы. Когда к этому добавляются несоответствие зданий станций требованиям и кадровый дефицит, ситуация меняется полностью. Поскольку действующие здания не соответствуют стандартам и минимальным санитарным нормам, в регионах запланировано строительство станций или подстанций скорой медицинской помощи. В том числе неизвестно, когда начнётся строительство здания скорой помощи в Западном Казахстане, возведённого в 1948 году.

Кроме того, врачебные штаты организаций скорой медицинской помощи в области укомплектованы кадрами лишь на треть. На дополнительный запрос по этой проблеме областное управление здравоохранения ответило: «На сегодняшний день дефицит врачебных кадров составляет 15 человек».

Коренную причину кадрового дефицита эксперт видит в тяжести условий труда и несоответствии стимулов. «Врачи и фельдшеры скорой помощи работают в условиях высокого стресса, ночных дежурств, физической опасности, но их зарплата зачастую менее привлекательна по сравнению со стационаром или частной клиникой», — говорит Тосекбаев. По его словам, дефицит особенно высок в областных и сельских станциях, потому что молодые специалисты предпочитают уезжать в крупные города. К этому добавляется профессиональное «выгорание»: высокая эмоциональная нагрузка, мало отдыха, вынужденность больше работать в неполной бригаде становятся причиной ухода и действующих сотрудников. «Так дефицит превращается в самоусиливающийся цикл», — заключает эксперт.

II. Как работает система

«Мой вызов относится ко второй категории. Тогда почему диспетчер сказал «освободимся — приедем»?» Этот вопрос не даёт Таисии покоя. Мы тоже попытались найти на него ответ. Чтобы понять, как распределяются категории вызовов, мы изучили действующее законодательство.

Согласно действующему законодательству, а именно приказу МЗ РК № ҚР ДСМ-225/2020 «Об утверждении правил оказания скорой медицинской помощи, в том числе с привлечением медицинской авиации», существует четыре категории срочности.

1-я категория
10 мин
Прямая угроза жизни
2-я категория
15 мин
Потенциальная угроза жизни
3-я категория
30 мин
Угроза здоровью
4-я категория
60 мин
Угрозы жизни нет, обострение хронического заболевания

На бумаге всё правильно, чётко расписано и понятно. Диспетчер определяет причину вызова, опрашивая звонящего, и устанавливает степень приоритета для отправки бригады. В экстренных случаях звонок удерживается непрерывно до прибытия бригады скорой помощи, а пострадавшему даются советы по оказанию первой помощи. В зависимости от категории срочности диспетчер направляет ближайшую свободную бригаду к месту вызова.

У эксперта мы спросили о медицинском образовании диспетчера и о зарубежном опыте. По его мнению, отсутствие у диспетчера медицинского образования соответствует мировой норме. В широко применяемой в США и Европе системе Medical Priority Dispatch System (MPDS/ProQA) от диспетчера не требуется медицинский диплом, но он в обязательном порядке проходит сертификацию EMD (Emergency Medical Dispatcher): курс в 24–40 часов, порядок постановки вопросов по стандартизированным сценарным картам, а затем переаттестация раз в два года. «Логика системы такова: надёжность обеспечивает не личное медицинское образование диспетчера, а качество протокола и строгое ему подчинение. Диспетчеру нужно не «клиническое мышление», а «автоматический ответ на ключевые слова» — например, если звучат слова «не дышит», «синеет», «потерял сознание», он без раздумий присваивает высшую категорию», — говорит Тосекбаев. Значит, проблема не в отсутствии диплома: она возникает, когда диспетчер неправильно применяет протокол или когда сам протокол написан плохо.

Мы хотели узнать, на чём основан норматив «10 минут» и насколько он клинически реалистичен. Эксперт объясняет, что этот норматив опирается на клиническую физиологию: через 4–6 минут после остановки сердца в мозге начинаются необратимые повреждения, а при полном перекрытии дыхательных путей этот срок может быть ещё короче. «Тем не менее 10 минут — не «золотой стандарт», а чаще компромисс: реалистичная цель, установленная с учётом территории города, числа бригад, скорости транспорта. В международных исследованиях каждая минута задержки при кардиоаресте снижает шанс выживания примерно на 7–10%. Поэтому «10 минут» ближе не к «достаточно хорошо», а к «минимально возможному физически времени»», — говорит он. Он обращает внимание ещё на один механизм: 5 минут, отводимые диспетчеру на обработку вызова, «съедают» половину норматива — если диспетчер медлит с решением, фактическое время в пути бригады и без того сокращается.

III. Когда минуты превращаются в часы

Таисия рассказывает о том дне спокойно — но за спокойствием чувствуется ужас пережитого.

Утром они были на приёме у педиатра. Тело и лицо ребёнка покрылись сыпью, поставили диагноз — аллергическая крапивница. В поликлинике сделали необходимые уколы и дали препараты, после чего отправили домой. Прошло два-три часа, но ничего не изменилось.

«Когда мы зашли домой, состояние сына начало ухудшаться — тело и лицо сильно отекли, начался кашель», — говорит Таисия.

Она вызвала скорую. Таисия рассказала диспетчеру, что утром была в поликлинике, и о принятых препаратах. Диспетчер записал в базу «у ребёнка отёк Квинке» и попросил ждать. Скорая не приехала, и через 15 минут Таисия перезвонила в 103. Но и на этот звонок ей ответили, что скорая приедет, когда освободится.

«Я была в шоке, растеряна — ведь при первом вызове я всё спокойно объяснила», — говорит она. Прошло ещё 10–15 минут. Таисия позвонила в третий раз.

Тогда я запаниковала — сказала, что ребёнок не может дышать. Но им было всё равно: «ждите, ждите, освободимся — приедем», — и всё.Таисия, Уральск

Так и не дождавшись скорой, Таисия отвезла ребёнка на своей машине в ближайшее к дому медучреждение. Педиатр принял срочно и оказал помощь.

Мы спросили Каната Тосекбаева, как он оценивает вызов задыхавшегося ребёнка Таисии. По его объяснению, в официальный перечень 1-й категории входят потеря сознания, остановка дыхания или сердца, шок, судороги, боль в груди, множественные травмы, ожоги, укусы с риском анафилактического шока, электротравма, рвота кровью, тяжёлые роды. «Отёк Квинке относится именно к группе риска обструкции дыхательных путей из этого перечня. Значит, сообщение «задыхается» — не субъективная оценка, а признак прямой угрозы жизни. Оно автоматически должно было относиться к 1-й категории», — говорит эксперт.

Но здесь есть важный нюанс. По словам эксперта, диспетчеры работают не по симптому, а по стандартизированным сценарным картам. «Если диспетчер отклоняется от протокола, оценивает «ребёнок же дышит» и оставляет без внимания слова матери «задыхается», это — прямое нарушение протокола. По правилу протокола ключевое слово «затруднение дыхания» автоматически должно порождать высшую категорию», — отмечает он.

На истории героини мы увидели, как система работает на деле. Но поскольку история одного человека не может быть оценкой работы всей системы, мы искали других героев. Чтобы убедиться, что история Таисии не единственная, долго искать не пришлось.

19:30 → 22:00 · 2 ч 30 мин

«Ждала скорую 2 часа»

Самал Гильманова 2 марта, выходя с работы, чувствовала себя хорошо. Но когда подъехала к дому и вышла из машины, чтобы зайти в магазин, её состояние резко изменилось. Закружилась голова, затошнило, она не смогла перейти дорогу — вызвала такси и еле добралась домой.

Вернувшись домой, около 19:30 она вызвала скорую. Почувствовав, что давление упало, она приняла парацетамол и аспирин, которые, как ей казалось, раньше помогали. Однако состояние не изменилось: в глазах потемнело, окружающее перестало быть видно, слабость усилилась.

Скорая не приезжала, и около 21:00 муж перезвонил, спросил о статусе вызова. Ему ответили: «Выехали, выехали». Медработники приехали только в 22:00. К тому времени состояние Самал несколько стабилизировалось, но давление ещё не пришло в норму. Сотрудники скорой измерили давление, задали вопросы, ввели анальгин и димедрол и посоветовали завтра обратиться в амбулаторный пункт.

Самал спросила у сотрудников: «За сколько должна приезжать скорая, когда давление падает и состояние ухудшается? Что будет, если она опоздает?» Ей ответили: «Вызовы делятся по категориям. В первую очередь — экстренные случаи, затем едем по остальным категориям».

Однако главный вопрос для Самал так и остался открытым: к какой категории относится резкое падение давления при вызове скорой и за сколько в таком случае должна быть оказана помощь?

Если предположить признаки гемодинамической нестабильности, то согласно правилам это 2-я категория срочности — 15 минут. Это оценка редакции; официально установленная категория не публиковалась.
22:00 → 22:25 · 20–25 мин

«Пока ждали скорую, дети в машине сидели в страхе»

15 мая для водителя, подрабатывающего в свободное время в такси, очередной заказ обернулся неожиданностью. В 21:50 поступил заказ с улицы Гагарина в Уральске. Через пять минут водитель забрал пассажиров и выехал. В машине были мужчина, его мать и четверо внуков.

Минут через десять, подъезжая к проспекту Абая, состояние пожилой женщины резко ухудшилось, и она потеряла сознание прямо в машине. Её примерно годовалый внук, которого она держала на руках, упал на середину сиденья. Водитель остановил машину, включил аварийку и сразу вызвал скорую.

«Человек без сознания, пришлите помощь скорее», — несколько раз повторил я оператору. Но вопросов у них было много», — рассказал он. Скорая приехала примерно через 20–25 минут. За это время женщина пришла в себя, но не могла говорить и сидела в машине. А оставшиеся рядом внуки испугались и спрашивали у водителя: «Когда мы поедем домой?»

Когда скорая приехала, больную забрали. Для водителя такси это стало самым запоминающимся моментом той ночи — не очередной заказ в пути, а страх одной семьи и долгие минуты ожидания помощи.

Пожилая женщина потеряла сознание в машине. Согласно правилам это 1-я категория срочности — 10 минут. Это оценка редакции; официально установленная категория не публиковалась.
О методике Во всех трёх случаях официально установленная категория срочности редакции недоступна. Приведённые выше категории — оценка редакции на основе описания правил, а не клиническое заключение.

Три истории. Три задержки. Во всех трёх видна проблема «неэффективного распределения вызовов».

Вы тоже ждали?

Если вы или ваши близкие ждали скорую дольше норматива — пришлите свою историю. Каждая история проверяется перед публикацией, публикация происходит только с вашего письменного согласия.

Поделитесь своей историей

Имя можно оставить анонимным. Мы читаем каждое сообщение.

Отправить историю ↗
Что полезно написать
  • Дата и примерное время
  • Город или село
  • Время звонка и время прибытия бригады
  • Что вы сказали диспетчеру
  • Сообщил ли диспетчер, какую категорию присвоил
Если есть доказательства
  • Скриншот журнала звонков
  • Номер обращения, записанного в 103
  • Если подавали жалобу — номер e-Otinish
  • Медицинская справка (не обязательно)
Чего не писать
  • ИИН
  • Полную медицинскую карту
  • Данные третьих лиц без их согласия
  • Банковские данные или данные документов
О ваших данных Информация о здоровье — особая категория персональных данных. Форма запрашивает только те сведения, которые вы сами согласны отправить. Вы можете не публиковать своё имя. Редакция не передаёт данные третьим лицам и удаляет их по вашему запросу.

IV. Где сломалась система

До 2025 года неэкстренные вызовы 4-й категории обслуживали мобильные бригады первичной медико-санитарной помощи (далее — мобильные бригады поликлиник). С мая указанного года вызовы 4-й категории срочности передаются мобильным бригадам поликлиник через автоматизированную систему управления только в рабочее время: в будни 08:00–19:00, в субботу 08:00–12:00.

Национальный координационный центр экстренной медицины обратил внимание на неэффективное распределение вызовов и отметил это в своём анализе. Анализ показывает, что доля обслуживания вызовов 4-й категории станциями скорой помощи вместо мобильных бригад поликлиник выросла.

29,4% → 54,4%
Доля вызовов 4-й категории, обработанных станциями скорой помощи. В 2024 году — 914 812 вызовов, в 2025 году — 1 511 502.

Дело в том, что вызовы мобильным бригадам поликлиник передаются только в будни с 08:00 до 19:00, а в субботу с 08:00 до 12:00. Ночью и в выходные все вызовы снова поступают в 103.

Уже одно это показывает, что нагрузка на и без того дефицитные станции скорой помощи только растёт, а нагрузка на мобильные бригады, наоборот, снижается.

V. Транспорт есть, но его нет

По данным управления здравоохранения Западно-Казахстанской области, в области расположены 16 районных подстанций, 3 городских подстанции и 1 база. В Уральске на линию выходят 25 бригад скорой помощи. Кроме того, в указанное рабочее время работают 18 мобильных бригад поликлиник.

Согласно пункту 41 правил, на каждые 10 тысяч жителей должна быть не менее 1 бригады скорой помощи. А мобильные бригады при поликлиниках создаются из расчёта 1 бригада на каждые 25 тысяч жителей. Даже если число прикреплённого населения меньше 25 тысяч, обязательна как минимум 1 мобильная бригада.

По данным Бюро национальной статистики РК, на 1 мая 2026 года численность населения ЗКО составляет 695 тысяч человек, из них горожан — 401,9 тысячи (57,8%), сельских жителей — 293,1 тысячи (42,2%). Таким образом, в Уральске должно быть около 40 бригад скорой помощи.

Однако 30 июня в социальной сети Instagram на страницах @zhaloba_uralska_official и @zhaloby_uralsk__official от имени фельдшеров областной станции скорой помощи Уральска анонимно был опубликован протест. В этой публикации говорится, что по Уральску работают 17–18 бригад. Главной причиной названа нехватка транспорта на протяжении 3–4 месяцев. Кроме того, среди причин тяжёлой нагрузки указано, что помимо города обслуживаются вызовы из сёл Круглоозёрное, Подстёпное, Аксуат, Пойма, Серебряково, Маштаково, Жамбыл.

На эту публикацию областная станция скорой помощи отреагировала со своей страницы в Instagram. Здесь дали ответ по поводу оплаты труда сотрудников скорой, премий, числа выходящих на линию бригад и ремонта санитарных автомобилей. Однако по поводу точного числа машин скорой помощи, их нехватки и уровня нагрузки конкретного ответа не дано, контраргументов также не приведено.

Помимо числа бригад, редакция направила Канату Тосекбаеву вопрос об их укомплектованности и составе. По словам эксперта, состав бригады — фактор, напрямую влияющий на качество оказываемой помощи. «Неполная бригада — когда вместо врача выезжает один фельдшер или нет медсестры — снижает скорость интубации, введения сложных препаратов, принятия реанимационных решений», — говорит он.

Закупленный санитарный транспорт · ЗКО
Распределение202320242025
Город905
Село58500
Всего67505

Источник: управление здравоохранения ЗКО

Национальный координационный центр экстренной медицины сообщает, что в 2025 году в Западно-Казахстанской области за счёт местного бюджета для города было закуплено 5 единиц новых автомобилей. Но и это не решает проблему: по сравнению с уровнем износа парка в 89% это очень низкий показатель. Из 117 автомобилей, закупленных в предыдущие 2023 и 2024 годы, 108 единиц были переданы в сельскую местность.

На наш запрос областная станция скорой медицинской помощи сообщила, что районные подстанции в достаточной мере обеспечены санитарными автомобилями. Однако информация на официальном сайте управления здравоохранения ЗКО показывает, что в области ощущается нехватка санитарного транспорта. По данным сайта, общая потребность в санитарном транспорте для городских медицинских организаций — 77 единиц. Потребность в реанимобилях — 41 единица, из них для районных больниц — 16 единиц, для областной станции скорой помощи — 25 единиц, что указано открыто и конкретно. Противоречие между официальными данными нам непонятно. Редакция продолжает изучение этого вопроса.

Что стоит за этими цифрами, разбирает эксперт Канат Тосекбаев. По его мнению, необходимые области 41 реанимобиль — это не про то, «скольких людей не хватает», а про то, «сколько пациентов перевозится не на оснащённом на высоком уровне транспорте, а на обычной машине». «Когда не хватает реанимобиля, к тяжёлому пациенту, в том числе к ребёнку с перекрытыми дыхательными путями, может быть направлена слабо оснащённая машина — это уже само по себе риск», — предупреждает Тосекбаев. Резюмируя, при сочетании недостатка реанимобилей и неполного состава бригады даже при своевременном прибытии есть риск, что пациент не получит именно там и именно в тот момент самой необходимой помощи. А сама неполная бригада — чаще всего следствие кадрового дефицита.

В результате вновь возникают вопросы об обеспеченности транспортом скорой помощи. Какими требованиями руководствуются при закупке машин скорой помощи? На каком основании закупленные машины распределяются между селом и городом? Почему санитарные автомобили чаще стоят в ремонте, чем на линии, и почему обновление изношенного автопарка идёт так медленно?

Отсутствие санитарного транспорта на линии, его простой из-за ремонта или иных причин также увеличивают нагрузку на работающие машины. Наличие такой проблемы мы часто видим из упомянутых выше публикаций в социальных сетях. Хотя в данном нам ответе об этом открыто не сказано, мы не можем исключить эту проблему.

Сам аким области Нариман Турегалиев 25 мая провёл заседание, посвящённое вопросам соблюдения требований антикоррупционного законодательства, этики и правил поведения государственных служащих. На этом заседании аким среди прочего поручил проводить мониторинг целевого использования служебного транспорта в государственных учреждениях и дал специальное задание.

Мы прилагаем усилия для материально-технического оснащения важных сфер. Однако в некоторых организациях выделенные новёхонькие машины так и стоят или используются нецелевым образом. В течение месяца поручаю установить на каждую машину «Скорой помощи» систему видеонаблюдения и подключить её к областному и районным центрам оперативного управления.Нариман Турегалиев, аким ЗКО · 25 мая

С момента поручения акима прошло больше месяца, но то, что ситуация не изменилась, можно понять из протеста фельдшеров областной станции скорой помощи, опубликованного в социальных сетях 30 июня.

Чтобы понять сложности в управлении парком санитарного транспорта, мы связались со специалистами автопарка ТОО «Жайык құрылыс», входящего в группу компаний Uniserv, которая располагает 68 единицами техники. Компания занимается дорожным строительством, строительными и другими производственными работами. Поэтому её опыт позволяет провести сравнение с точки зрения технического обслуживания большого автопарка, ремонта, формирования резерва и обеспечения бесперебойной работы транспорта.

Серик Агизов

По словам заместителя генерального директора по производству ТОО «Жайык құрылыс» Серика Агизова, ежедневно для выполнения производственных задач на различных объектах компании на линию выходит в среднем 39 единиц техники. Остальная техника находится в резерве для оперативной замены в случае поломки. Такой подход позволяет обеспечить бесперебойную работу предприятия, своевременно выполнять производственные задачи и поддерживать высокий уровень технической готовности автопарка. Управление автопарком в компании осуществляется через центр транспортного обеспечения. За каждым производственным объектом закреплены линейные механики, движение техники контролируется, техническое состояние транспорта проверяется ежедневно.

Чтобы техника не простаивала подолгу в ремонте, на предприятии работает собственная ремонтная база, а на складе поддерживается постоянный запас наиболее востребованных запчастей. Кроме того, ведётся постоянный контроль технического состояния узлов и агрегатов, что позволяет выявлять возможные неисправности на раннем этапе и предотвращать серьёзные поломки.

Представитель компании подчеркнул, что на эффективную работу автопарка влияют грамотная организация системы управления, своевременное обслуживание и слаженная работа квалифицированных специалистов. Эти взаимосвязанные факторы формируют систему, которая исключает простои техники, снижает расходы на ремонт и обеспечивает выполнение производственных задач в установленные сроки.

Таким образом, ряд вопросов по автопарку скорой помощи всё ещё остаётся без ответа. Анализируя приведённые данные, мы понимаем, что проблема износа транспорта не ограничивается лишь закупкой новых машин. На опыте частного предприятия мы видим, что эффективная работа автопарка напрямую связана с комплексными мерами: своевременным техническим обслуживанием, постоянным запасом запчастей, эффективной системой резерва и качеством управления.

VI. Требование времени — цифровая 103

На наш вопрос: «Если бы вы видели скорую в приложении на телефоне, как видите такси, — как бы это помогло в вашей ситуации?» — Таисия отвечает: «Видеть на телефоне, где едет скорая, — не помогает задыхающемуся ребёнку, наоборот, это может превратиться в настоящую психологическую пытку». По её мнению, технологию нужно рассматривать в двух плоскостях. Первая — просто приложение для наблюдения, оно не устраняет ошибку или халатность диспетчера (человеческий фактор). Вторая — система, которая по ключевым словам автоматически, без участия человека, определяет срочность звонка и не позволяет диспетчеру откладывать вызовы категории срочности. В таком случае человеческий фактор можно было бы устранить. Но пока идеальной системы нет, ответственность диспетчеров, связывающих жизнь и смерть, может регулировать не сухая цифровизация, а только строгий закон и неотвратимое наказание.

После этого острого мнения героини мы углубились в нынешний уровень цифровизации службы скорой помощи в стране и её реальный алгоритм работы.

Согласно данным анализа, по Казахстану диспетчерские службы на 100% оснащены автоматизированными системами управления. В регионах работают системы «Көмек», «Smart 103», «Армаком» и «АИС Көмек». В Западно-Казахстанской области диспетчерская служба работает в современной информационной медицинской системе Smart103. Через эту систему можно регистрировать вызовы, поступающие на линию «103», не только от горожан, но и от жителей сельских населённых пунктов области.

Что касается принципа работы: диспетчер принимает вызов, в течение 5 минут проводит сортировку и направляет его напрямую на планшет бригады. Все автомобили оснащены GPS-навигацией, что позволяет диспетчеру видеть местоположение и передвижение бригады в реальном времени. Но пациент передвижение скорой не видит.

Недостаток такой диспетчерской системы для звонящего в том, что не предусмотрена возможность самостоятельно отправить вызов через мобильное приложение или мессенджер. При наличии мобильного приложения каждый вызвавший скорую пациент мог бы отслеживать маршрут машины. Однако областной центр скорой медицинской помощи сообщил, что на нынешнем этапе вопрос внедрения внешнего онлайн-сервиса или мобильного приложения для самостоятельной отправки вызова на диспетчерский пульт «103» не рассматривается. По ответу этого органа, без квалифицированного диспетчера сложно объективно оценить состояние пациента и правильно определить категорию вызова.

Но у жителей Астаны, оказывается, есть возможность видеть вызванную скорую на своём телефоне. Год назад в Астане был запущен пилотный цифровой сервис для отслеживания передвижения бригады скорой помощи в режиме реального времени. Проект реализуется при поддержке Министерства здравоохранения, с участием компаний Yandex Qazaqstan, IT Space и 7Generation.

Цифровой сервис: после регистрации вызова 1-й категории на телефон заявителя отправляется SMS со ссылкой на интерактивную карту. Через неё гражданин может онлайн отслеживать передвижение машины скорой помощи. Сервис работает на основе карт Яндекса.

Это решение направлено на повышение прозрачности экстренных служб, снижение тревожности жителей, сокращение числа повторных звонков диспетчерам и возможность заранее подготовиться к прибытию скорой. В настоящее время сервис доступен для некоторых вызовов 1-й категории в Астане. В будущем планируется поэтапно внедрить его для всех категорий вызовов и в других регионах страны.

В ЗКО есть скорая, есть GPS, есть Smart103. Но пациент слышит лишь ответ: «выехали, в пути, освободимся».

VII. Кризис управления

Таисия не закрыла глаза на случившееся и подала жалобы во все государственные органы. После этого руководитель областной станции скорой помощи признал, что имела место «неэффективность распределения срочности», и извинился перед Таисией. Чтобы привлечь к ответственности орган, поставивший под угрозу жизнь ребёнка, мать обратилась в суд. В настоящее время идут досудебные процессы.

Однако помимо этого судебного процесса, 1 мая 2026 года распространилась информация о задержании руководителя областной станции скорой медицинской помощи ЗКО и ряда сотрудников. В связи с этим управление здравоохранения ЗКО сообщило, что официальный комментарий могут дать только правоохранительные органы, и отказалось от комментариев.

В июне руководитель управления здравоохранения ЗКО Мадияр Утешев был временно отстранён от исполнения должностных полномочий сроком на 1 месяц за ненадлежащий контроль за деятельностью подведомственных учреждений.

Связь не доказана Причина задержания не разглашается. Редакция не располагает доказательствами, связывающими его с делом Таисии или с проблемами, описанными в этом материале. Два события совпадают хронологически — вывод о причинно-следственной связи между ними не делается.

VIII. Международные аналитические линзы

В международной практике скорой медицинской помощи эффективность службы оценивается не только временем прибытия машины на место. Многие системы EMS рассматривают как показатель качества весь процесс — от момента приёма вызова до первого контакта с пациентом и начала первой медицинской помощи.

Казахстан же оценивает эффективность службы скорой помощи процессным показателем — прибытием бригады на место в нормативное время. Средний показатель по республике для 1-й категории — 8,7 минуты, для 2-й категории — 12,3 минуты. Этот показатель удобен для контроля срочности, однако не полностью описывает клинический результат медицинской помощи. Потому что даже если бригада прибыла вовремя, момент начала жизнеспасающего медицинского вмешательства или исход состояния пациента в нынешней основной системе оценки не является решающим индикатором.

А в международных системах EMS оценка ведётся шире. Например: время ответа диспетчера, время обработки вызова, время до первого контакта с пациентом, время на месте, время доставки в больницу, а по некоторым диагнозам — сроки начала первого медицинского вмешательства (время до дефибрилляции, ЭКГ, тромболизиса) также рассматриваются как показатели качества.

Системы EMS во многих развитых странах, сохраняя временные показатели, дополняют их индикаторами, описывающими качество оказанной пациенту помощи и клинические результаты.

Областная станция скорой медицинской помощи сообщает, что диспетчеры «103» в экстренных случаях через режим «удержания звонка» до прибытия бригады дают советы по первой помощи, и это предлагается как один из элементов повышения эффективности. Это одна из форм начала медицинской помощи до прибытия бригады.

В нашей практике, хотя в документе указано общее время нахождения бригады на вызове (от 22,3 до 28,2 минуты), показатели вроде международных индикаторов, фиксирующих момент начала фактического оказания помощи, на уровне скорой медицинской помощи полностью не отражены.

Как указано в анализе, средний показатель опозданий бригад в ЗКО дан как 3,2%. Однако данных о 90-м перцентиле (пациенты, ждавшие дольше всех), которого требует международная линза, в отчётах нет. Это значит, что хотя к 97 из 100 пациентов скорая прибыла вовремя, оставшиеся 3 пациента могли ждать очень долго. Те, кто ждал по 2–3 часа, остаются невидимыми за статистическим «средним показателем».

Средние республиканские показатели могут быть хорошими, но ситуация в отдельных регионах им не всегда соответствует. В регионах всё иначе: если средний по республике износ автомобилей 66,2%, то в Абайской области — 90,6%, в Западно-Казахстанской — 89,0%. Это доказывает, что статистика «средней правды» скрывает реальный кризис в конкретных регионах.

100% / 34,4%
Показатель успешной реанимации: Мангистауская область и Карагандинская область. Средний по республике — 61,0% (в 2025 году вырос на 7,5 процентных пункта), ЗКО — 54,5%.

Отсутствие медианного анализа, а не среднего значения показателей, мешает выявлять системные ошибки и недостатки в системе.

Опираясь на международный опыт, было бы гораздо правильнее и справедливее оценивать качество службы скорой медицинской помощи не только средними минутами, а с ориентиром на качество оказанной помощи и на положение пациентов, ждавших дольше всех (percentile). Отчёты в документах в основном опираются на средние значения, что может не отражать реальные «провалы», недостатки или пограничные случаи в системе.

IX. Есть ли выход из тупика

Проблема в сфере скорой помощи сложна и запутанна. Изучив все имеющиеся у нас документы и отчёты, ответы государственных органов на запросы, мы хотели бы предложить следующие решения.

01

Круглосуточные мобильные бригады

Сегодня мобильные бригады поликлиник принимают вызовы 4-й категории только в рабочее время, то есть с 08:00 до 19:00. Ночью эта нагрузка снова ложится на станции скорой помощи: в 2025 году доля вызовов 4-й категории, обслуженных станциями скорой помощи, выросла на 25 процентных пунктов. Перевод мобильных бригад на круглосуточный режим освободит станции скорой медицинской помощи от неэкстренной нагрузки.

02

Обновление автопарка через лизинг

Износ автомобилей по республике достиг 66,2%, а в отдельных регионах (Абай — 90,6%, ЗКО — 89,0%) ситуация ещё тяжелее. Частые поломки и долгий ремонт машин — одна из главных проблем. Разовая закупка санитарных автомобилей не поспевает за темпами старения парка. Долгосрочный лизинг и программа технической поддержки обеспечат стабильность машин на линии.

03

Эффективное управление техобслуживанием и резервом

И собственная ремонтная база, и склад запчастей на станциях есть. Вопрос в том, насколько системно и эффективно они работают. Стабильность автопарка определяет не только количество техники, но и качество управления: непрерывный контроль технического состояния узлов позволяет выявлять неисправности на раннем этапе, а постоянный запас востребованных деталей — не затягивать ремонт. Система резерва, мгновенно заменяющая вышедшую из строя машину, и грамотно организованное техобслуживание удерживают на линии даже изношенный парк. Поэтому наряду с увеличением числа новых машин необходимо наладить и эффективное управление имеющимся парком.

04

Удержание кадров

Уровень обеспеченности врачами снизился до 76,2%, а в некоторых регионах (ЗКО, Жетысу, Улытау) этот показатель не превышает 23–30%. В источниках как «пути решения» названы пересмотр тарифов и повышение зарплат. Кроме того, важным шагом на снижение выгорания сотрудников в условиях кадрового дефицита стали бы ранний выход кадров на пенсию и оснащение полностью укомплектованных (с двумя фельдшерами) бригад.

05

Открытая хронология времени и цифровой статус

В системе (Smart103, «Көмек») каждый этап вызова автоматически фиксируется по секундам, а машины на 97% оснащены GPS. Однако для населения эти данные пока закрыты, оно ничего не видит. В источниках говорится, что диспетчерам на обработку вызова даётся 5 минут и каждый этап фиксируется. Сделать эти данные доступными пациенту, в том числе предусмотреть возможность онлайн-отслеживания передвижения бригады, — это повысило бы доверие населения и позволило бы сократить число жалоб.

В заключение можно сказать, что проблему скорой помощи невозможно решить только «закупкой машин». Как показала ситуация в Западно-Казахстанской области, техника изношена, кадров не хватает, мобильные бригады не покрывают нагрузку полностью, пациент не получает точной информации. Настоящая реформа в сфере скорой помощи начнётся только тогда, когда каждая минута — от момента звонка пациента в 103 до передачи его в больницу — будет открыто показана пациенту.

Практическое руководство

Скорая опоздала: что может сделать пациент?

Говорят, что при вызове скорой жители задают много вопросов. Но, как показывают наши данные, диспетчер определяет срочность и категорию вызова по признакам состояния пациента. Чем более чёткую и точную информацию мы даём при вызове, тем выше шанс, что диспетчер правильно оценит состояние пациента, безошибочно присвоит категорию и быстро направит скорую.

Когда звоните
  • Сообщите точный адрес (улица, дом, квартира, этаж, код подъезда), контактный телефон и ориентиры
  • Укажите ФИО, возраст и пол пациента
  • Точно опишите состояние: в сознании ли, дыхание, кровотечение, удушье, боль в груди или судороги
  • Организуйте беспрепятственный проезд бригады: откройте шлагбаум, ворота, встретьте у подъезда
Во время ожидания фиксируйте
  • Запишите время приёма звонка диспетчером и его служебный номер
  • Уточните присвоенную диспетчером категорию срочности (1, 2, 3 или 4)
  • Норматив прибытия: 1-я категория — 10 мин, 2-я — 15 мин, 3-я — 30 мин, 4-я — до 60 минут
  • Отметьте время выезда бригады со станции и время прибытия на адрес
Как жаловаться
  • Если не согласны с принятым решением или качеством услуги, вы вправе жаловаться согласно статье 91 АППК
  • Направьте жалобу официально через портал e-Otinish в МЗ, прокуратуру или местное управление
  • В жалобе требуйте проверить, почему триаж был сделан именно так, время выезда бригады по данным АСУ/GPS и проведение служебной проверки

Шаблон жалобы

Скачайте готовый шаблон. Внутри — текст для отправки через e-Otinish, пункты с требованием проверить данные триажа и GPS. Заполните под свою ситуацию.

Открыть шаблон ↗

Министерство здравоохранения РК

Телефон доверия 8 (7172) 74-37-27 Служба организации работы с обращениями 8 (7172) 74-32-40 8 (7172) 74-32-43 minzdrav@dsm.gov.kz

Прокуратура ЗКО

Служба организации работы с обращениями 8 (7112) 55-48-58 8 (7112) 55-48-59 115 — бесплатно по Казахстану Телефон доверия 8 (7112) 55-42-83

Управление здравоохранения ЗКО

gov.kz/bko-densaulyk г. Уральск пр. Н. Назарбаева, 201 8 (7112) 24-50-31 8 (7112) 24-55-14 b.kense@bko.gov.kz