Қотырақ құс ұйқылы бала. Қаласа кез келген жерге қарын жастанып жамбастап жата қалады. Қор етіп ұйықтайды. Оянуы да тез, сергек тұрады. Ол ұйқысы келгенде жер талғамайды екен, далада да ұйықтай береді. «Жын соғады. Албаты, көрінген жерге, далада жатып қалма» деп шеше байқұс қаншама рет шыр-пыр болып ескертті. Тыңдамайды. Тентек дейді. Ешкім оны тентек болсын деп басқа балалардан бөле-жарып тәрбиелеген жоқ.
Жалпы қазақтың бала тәрбиесі деген отбасының ортақ тұрмыс-түршілігі. «Ұяда нені көрсең, ұшқанда соны ілесің» дейді. «Алайда атадан алтау тумай ма, атадан алтау туғанмен оның ішінде біреуі алғыр болмай ма» дегендей Базарқұлдың бес арысының жаратылысынан тентегі бұл. Алкеуде тентек емес, ақылды тентек. Әттең соны ешкім ажыратып байыбына бармайды ғой. Тентек пе, тентек.
Тентектігінен етіне қарғадай күнінде таяқ тиген. Ат бауырына алып, бастырматала қуалап сабаған ағалары да болды. Топырағы жеңіл. Ауылдың ересек балаларының таяққа да көлдененең ұстарлары Қотырақ. Кім тиісті? Қотырақ тиісті. Кім бүлдірді? Қотырақ бүлдірді. Ауылға келген қонақтың атының құйрығынан тұзақтық қыл жұлған кім? Қотырақ! Арық тайдың қолы түсіп қалса да Қотырақ кінәлі. Ауыл арасындағы кішігірім болмайтың істің арасында қыстырылып Қотырақтың аты жүреді.
Үркінді-қорқынды заман болса да қазақтың ән-күйі, әзіл-қалжыңы қалған ба. Аттың жалында, түйенің қомында жүріп, өсіп-жетілу қазақ баласы үшін қалыпты жағдай. Ақындық шалығы бар ересек балалар Қотырақ туралы тақпақ шығарса ол бір ерекше таңғаларлық нәрсе емес. Ол да тұрмыстың ішінде болып жататын жұртқа тән қалыпты жағдай. Сонымен тақпақ туды. Онымен шамалас ұлдарға тақпақты жаттатып, жоқ жерден ши шығарып, шағыстырып, өз ара төбелестіріп, жеңілген кезде айтып қашасыңдар деп үйретеді.
Әй, Қотырақ, Қотырақ.
Тапа тал түс осы уақ.
Сен қорылдап жатқанда,
Жамырапты қозы-лақ.
Ұйқысы бір қанбайтын,
Қозы қарын осырақ.
Сонан соң қыран-топан қырғын соғыс басталады. Қотырақ қолына түскенін аямайды, әлі жеткенін сойып салады. Ал ересектері үшін бұл қызық. Осы тақпақ ол мүшел жасқа жеткенше қыр соңынан қалмады.
Бірде қой жайып шыққан Қотырақ пен Шотпақ түс әлетінде көк ешкіні сауды. Отты жақты. Өзен жағасынан алған құмалақтай бір неше малта тасты шоққа тастап қыздырды. Ыстық тасты шоқтан түрткілеп шығарып алды да сүт толы сапты аяқтарына салып кеп жіберді. Сүт бор етіп тасып, пісті. Міне, қорықтық деген осы.
Екеуі қорықтықты ішіп отырып жоқтан өзгеге кермалдасып қалды. Қотырақтың сөзінен бұрын қолы тиетінін білетін Шотпақ бұрынғы әдетіне басып, орнынан жайлап тұрды. Шегініп барып әлгі тақпақты айтып тұра қашам дегенде сырты енді тобарси бастаған сиырдың жаңадан тастаған қоймалжың сары жапасына тайып, етбетінен жығылды. Осы сәтте оқша атылып келіп үстіне түлкіге түскен бүркіттей қона кеткен Қотырақ оны көк желкесінен құсша бүріп ұстап, жұлқып-жұлқып басын жерден жұлып алып, жас жапаға бет-ауызын тығып-тығып жіберді. Орнынан қарғып тұрып, етбетінен еңіреп жатқан Шотпақты жалаң аяғымен көтенге бір теуіп жүре берді. Бұл Қотырақтың бірінші жеңісі еді. Бұл күнге дейін ылғи да таяқ жеп келген Қотырақ алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Шотпақ Қотыраққа қайтып беттемейтін болды. Бұл оқиға ауыл балаларының арасына лезде тарады. Енді олар өлеңді Қотыраққа емес, айнып түсіп Шотпаққа айтты. Төбелескенде, алысып, күресіп жығылғанда Шотбақты «Боқбақ, Боқ қап» деп мазақтайтын болды. Ал Қотырақ болса кішкентайлар арасынан оқшауланып, көбінде ересектерді, Аязбай сияқтыларды жағалайтын болды.
Фото интернеттегі ашық дереккөздерінен
(Жалғасы бар. Басы мына сілтемеде)
Парақшамызға жазылыңыз
Жақсы жазылған керемет тарихи естелік екен. Негізі мазды да керекті жазбалар деген осындай болады ғой. Жалғасын күтеміз бауырым. Бір сәтте болса саналы ой сардарлы пікі тыңдау да бір ғанибет.
Ал әлеу желідегі қотармалар, бос сөз пәтуасыз ойлар, немесе көк тиын білімі жоқ елін, мемлекетін жамандап тіпті арандатушылардың арам пиғылына еріп оттап отыратын санасыз жазбалар қоғамды ірітіп, шатастырып, адамдарды мез қылып бітті ғой.
Жақсы жазылған керемет тарихи естеллік екен. Жалғасын күтеміз бауырым. Бір сәт болсада саналы ой сардарлы пікір тыңдауда бір ғанибет. Ал әлеу желідегі қотармалар, бос сөз пәтуасыз ойлар, немесе көк тиын білімі жоқ сөйте тұра еллін, мемллекетін жамандап арандатушылардың арам пиғылына еріп оттап отыратын санасыз жазбалар қоғамды шаатастырып, адамдарды мез қылып бітірді ғой.
Өнерхан Сансызбай Рахмет, Өнаға. Маған да осындай жанды, шынайы пікір керек-ақ. Ойлап отырамын, жұрт қалай қабылдап жатыр екен деп.