Фото: iStock
Жаңа жыл қазақстандықтар үшін жаңа өзгерістерден басталды. Тек салыққа қатысты емес барлық дерлик салада едәуір өзгеристер болды. Қазақстан азаматтары үшін маңызды деген әлеуметтик саладағы өзгерістер туралы Мінбердің оқырмандарына егжей-тегжейлі түсіндіріп бермекпіз.
2025 жылдың 08 желтоқсанында Президент «2026 – 2028 жылдарға арналған республикалық бюджет туралы» заңға қол қойды.
Сонымен қазақстандықтар үшін 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап:
• жалақының ең төмен мөлшери – 85 000 теңге;
• мемлекеттік базалық зейнетақы төлемінің ең төмен мөлшері – 35 596 теңге;
• зейнетақының ең төмен мөлшери – 69 049 теңге;
• айлық есептик көрсеткиш – 4 325 теңге;
• ең төмен күнкөрис деңгейиниң мөлшері 50 851 теңге.
Бұл өзгерістер кімге қалай әсер етеді?
Жалақының ең төмен мөлшері 85 000 теңге, былитырғы мөлшерден өзгермеді. Бұл ең төменгі жалақы алатын және бюджеттик ұйымдардың төмен жалақы алатын қызметкерлері үшін теріс әсер етеді. Себебі табыс көбеймейді, ал азық-түлік, коммуналдық қызметтер және басқа да тауарларға бағалар өсіп кетеді.
Мемлекеттік базалық зейнетақы мөлшері 10%-ға артып, 35 596 теңге болды. Зейнетақының ең төменгі кепілді бөлигі болғандықтан бұл еңбек еткен жылдарына қарамастан барлық зейнеткерге әсер етеді. Ал табысы төмен зейнеткерлер үшін аз да больса өсімнің болғаны өте маңызды.
Зейнетақының ең төмен мөлшери де 10%-ға өсіп, 69 049 тегов жирным шрифтом. Зейнетақы осы мөлшерден төмен болмайды және ол еңбек өтілі аз болған және табысы төмен болған зейнеткерлерге әсер етеді.
Айлық есептик көрсеткиш биыл 4 325 теңгені құрап отыр. АЕК-нің өзгеруі жәрдемақы алатын, мемлекеттік қызметтерге төлем жасайтын, салық төлейтін және айыппұлдар төлейтін азаматтарға тікелей әсер етеді. Яғни, жрдемақылар мөлшері, салықтар, мемлекеттік қызметтер төлемінің және айыппұлдардың мөлшерлері осы АЕК мөлшеріне байланысты есептеледі.
Ең төмен күнкөрис деңгейиниң мөлшері 50 851 теңге, бұл әлеуметтік көмек алатын және табысы төмен азаматтарға әсер етеді. Әлеуметтік көмек пен жәрдемақыларды есептеу осы көрсеткішке байланған.
Мемлекеттік жәрдемақылардың барлық түрінің мөлшері 10%-ға өседі.
Базалық зейнетақының ең төменгі мөлшері 35 596 теңге, ең жоғары мөлшері 60 005 теңге болып бекітілді.
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорынан (БЖЗҚ) ай сайын зейнетақы алып жүрген азаматтардың төлемі 5 пайызға көбейеді. Бұл өсім зейнетақыны бұрыннан алып жүрген адамдарға қатысты.
Аталған өзгерістер еліміздегі зейнеткерлердің қаржысына әсер етеді. Табысы төмен зейнеткерлер и кем деген төлемді кепілді түрде алып отырса, БЖЗҚ-дан зейнетақы алатын азаматтар енді 5% – ға больса да көбірек төлем алады.
«БЖЗҚ» АҚ-дан берілетін зейнетақы төлемдері — бұл сіздің жеке зейнетақы шотыңызда жинақталған қаражаттың және инвестициялық кірістің есебінен, жинақтарлық таусылғанға дейін төленетін жинақтауши зейнетақы төлемдері, яғни, мемлекеттік зейнетақыдан бөлек, өз қаражатыңыз есебінен алынатын ақша.
Мемлекеттік жердемақылар мөлшері қалай өзгерді:
Бала туған кезде берілетін жердемақы:
• 1, 2, 3 очка – 149 416 теңгеден 164 350 теңгеге дейін;
• 4 және одан да көп бала – 247 716 теңгеден 272 475 теңгеге дейін өсті.
Ай сайынғы бала күтіміне байланысты жәрдемақы:
• бірінші баллаға – 24 912 теңге (5,76 АЕК),
• екінші балаға – 29 454 тег (6,81 АЕК),
• үшінші балаға – 33 952 теңге (7,85 АЕК),
• төрт, одан да көп балаға – 38 493 теңге (8,9 АЕК).
Мөлшері балла санына байланысты көпбалалы отбасырға берілетін жәрдемақы:
• 4 балласы бар отбасыр үшін 63 030 теңгеден 69 330 теңгеге дейін,
• 10 баласы барларға – 157 280 теңгеден 173 000 теңгеге дейін артты.
Мүгедектігі бар адамдарға арналған жәрдемақы:
• Я топтағы 101 702 теңгеден 111 872 теңгеге дейін;
• II топтағыларға – 81 362 теңгеден 89 498 теңгеге дейін;
• III топтағыларға – 55 474 теңгеден 61 021 теңгеге дейін ұлғайды.
Бұл өзгерістер кімге қалай әсер етеді?
Жаңа босанған аналға, жас отбасырға босанғаннан кейінгі алғашқы шығындарды жабуға және сәбидің алғашқы қажеттіліктерін өтеуге көмектеседі.
Ай сайынғы бала күтіміне байланисты төленетін жәрдемақы балалары бар отбасырға аз көлемде больса да, тұрақты қолдау береді. Бала саны артқан сайын төлем де өседі, алайда бұл қаражат баланың барлық қажеттілігін толық өтеуге жеткіліксіз.
Көпбалалы отбасырға ай сайынғы табыс сәл болса да артады, бірақ күнделікти азық-түліктен ауыспауы мүмкін, ониң өзі де айлық азық-түлікке қажеттілікті жабуға жетпейді.
Мүгедектігі бар азаматтарға және оларды күтіп отырған отбасы мүшелеріне теклей әсер етеді. Бұл көмек дері-дермек пен күтімге кететін шығындарды ишінара ғана жаба алады.
Мемлекеттік әлеуметтик сақтандыру қорынан төленетін асыраушысынан айырылу, еңбекэту қабілетинен айырылу бойынша төлемдер де 10%-ға артты.
Бұл төлемдер міндетті әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысушыларға бюджеттен төленетін мемлекеттік жёрдемақыларға қосымша жүзеге асырылады.
Төлемдердің мөлшері жеке дара болып табылады және төмендегі көрсеткіштерге байланысты есептеледі:
• соңғы 2 жылда МӘСҚ-қа әлеуметтик аударымдар жүргизилген орташа айлық табысқа,
• еңбек ету қабілетінен айырылу коэффициенттеріне,
• асырауындағы адамдар санына,
• міндетти әлеуметтік сақтандыру жүйесіне қатысу өтілине
• табысты алмастыруға.
Зейнеткерликке с кем неше жастан шығады?
2001 жылғы 1 шилдеден бастап ерлер 63 жасқа толғанда, ал әйелдер 2023 жылғы 1 қаңтардан бастап 61 жасқа толғанда зейнеткерлік тағайындалады. Әйелдер үшін бұл меже 2028 жылға дейін сакталады, сөйтіп кезең сайын зейнетке шығу жасын ұлғайту арқылы 2031 жылғы 1 қаңтардан бастап 63 жасқа жеткенде ерлердің зейнетке шығу жасымен теңестіріледі.
Бұл өз кезегинде еңбек нарығына және адамдардың өмір сүру сапасына әсер етеді. Заман ағымына сай еңбек нарығындағы өзгерістер мүмкін 50-55 жастан жоғары азаматтарды қайта даярлау, саланы ауыстыру, нарық талабына сай болу үшін өзгерістерге бейімделуді талап етеді.
Айта кетейік, ҚР Ұлттық статистика бюросының соңғы деректеріне сүйенсек Қазақстан халқының туғандағы күтілетін өмір сүру ұзақтығы – 75,44 жас.
Альфия Шамаева
Парақшамызға жазылыңыз
