Фото: www.bbc.com Getty images
Джеффри Эпштейн – ХХІ ғасырдың ең даулы əрі ең көп зерттелген кейіпкерлерінің бірі. Ол тек қаржы саласында танымал миллиардер емес, сонымен бірге кəмелетке толмағандарды жыныстық қатынасқа тарту мен адам саудасымен айналысқан адам ретінде құқық қорғау органдарының назарына іліккен. Эпштейннің аты осы қылмыстар бойынша бірнеше рет қозғалған, сонымен қатар 2020 жылы ол қамауда қайтыс болды, бұл жағдай да əлемдік медиада үлкен резонанс тудырды.
Эпштейннің қылмыстық тарихы
Эпштейн алғашқы рет 2008 жылы айыпталды. Оған кəмелетке толмаған жеке адамды жыныстық қызметке шақыру фактісі бойынша жеңіл жаза тағайындалды. Кейінгі тергеулер кезінде оның бұл ісі бір ғана жыныстық қатынас қылмысы емес, кең көлемді жыныстық құқықбұзушылықтар тізбегі екені анықталды.
2019 жылы құқық қорғау органдары тағы да Эпштейнді федералдық деңгейде үлкен көлемді жыныстық сауда қылмысы (sex trafficking) бойынша айыптап, қамауға алған болатын. Сол жылы тергеу изоляторында қайтыс болды, бұл жағдай көптеген конспирациялық теория мен халықаралық БАҚ-тағы зерттеуге себеп болды.
Epstein файлы жəне жарияланған құжаттар
2025 жылғы қарашада АҚШ Конгресі Epstein Files Transparency Act заңын қабылдады, ол FBI жəне Мемлекеттік департаментте сақталған Эпштейнге қатысты барлық құжатты ашық жариялауды міндеттеді. Нəтижесінде миллиондаған бетті құрайтын электрондық хаттар, сот қаулылары, хат алмасулар мен зерттеу материалдары жарияланды.
2026 жылғы қаңтардағы соңғы жарияланымда 3,5 миллион беттік материал ашылды: хаттар, бейнелер, фотосуреттер, қарым-қатынастар мен серіктестіктер, кездесулер жəне жазбалар бар. Бұл құжаттар бұрын жарияланбаған немесе толық қаралмаған мəліметтерді көрсетті.
Құжаттардың қауіптілігі жəне беделді адамдар
Эпштейннің құжаттары тек жыныстық зорлық проблемасымен шектелмейді. Олар таза емес қарым-қатынастар мен элита ортасындағы байланыстарды көрсететін кең ақпарат қамтиды. Бұған қоса, жарияланған материалдарда құпия ақпараттың (кейде жыныстық зорлық құрбандарының жеке мəліметі, əлеуметтік қауіпсіздік нөмірі мен банк дерегі) дұрыс өңделмей шыққаны туралы сын да болды. Мұндай деректердің жариялануы құрбандардың қауіпсіздігіне зиян келтіруі мүмкін деп сыналды.
Жаңа жарияланған құжаттарда аталған немесе көрсетілген адамдардың арасында саясаткерлер, іскер адамдар, ғылыми қауымдастық өкілдері, тіпті кейбір монархиялық шенеуніктер бар. Бұл тізімдегі адамдардың барлығы кінəлі деп танылмайды, тек олар эфирлік байланыста немесе хат алмасуларда кездескен. Американдық LinkedIn-нің негізін қалаушы Рейд Хоффман, Wall Street жетекшілерінің адвокаты Кэтрин Рюммелер, сондай-ақ швейцариялық банкирлердің жетекшісі Ариане де Ротшильд сияқты тұлғалар кейбір хат алмасуларда аталады.
Тағы бір маңызды дерек: бұл құжаттарда Еуропа елдерінің белгілі тұлғалары, соның ішінде саясаткерлер мен бизнес жетекшілері, сондай-ақ дипломатиялық орта өкілдері туралы да ақпарат бар екені көрсетілді. Бұл дауды халықаралық масштабта кеңірек түсіну үшін маңызды.
Associated Press-тің талдауынша, FBI Эпштейнді жыныстық зорлық жасаушы ретінде кінəлі деп тапқанымен, оның айналасындағы «қуаты бар адамдардан құралған жыныстық сауда торы» туралы дəлел жеткіліксіз деп қорытындылады. Яғни, құжаттарда көптеген байланыс пен хат алмасулар бар болса да, көпшілік əйгілі адамдарға қатысты қылмыстық айып тағылмаған.
Бұл «айып тағылмады, бірақ байланыс болды» деген сұр аймақ Эпштейн ісін жаһандық саяси-əлеуметтік дау деңгейіне шығарды. Себебі құжаттарда аты жиі аталатын тұлғалардың бірі — Ұлыбритания корольдік отбасының мүшесі, ханзада Эндрю Маунтбеттен-Уиндзор болды.
Ханзада Эндрю: кім жəне не үшін назарға ілікті?
Эндрю Маунтбеттен-Уиндзор — патшайым Елизавета II үшінші ұлы, қазіргі король Карл III туған інісі. Ол ұзақ жылдар бойы Ұлыбританияның халықаралық экономикалық жəне сауда миссияларына қатысқан. 2001–2011 жылдары Эндрю UK Trade & Investment ұйымында арнайы өкіл қызметін атқарды.
Дəл осы кезеңде оның америкалық қаржыгер Джеффри Эпштейнмен достық жəне кəсіби байланыстары болған. Reuters пен BBC деректеріне сəйкес, Эндрю Эпштейннің Нью-Йорк пен Флоридадағы резиденцияларында бірнеше рет болған жəне олар жеке достық қарым-қатынаста болғанын ханзада жоққа шығармаған.
Айыптар жəне сотқа дейінгі келісім
Эндрюға қатысты басты айып Вирджиния Джуффре (Virginia Giuffre) есімді əйелдің мəлімдемелерінен кейін күшейді. Ол өзін Эпштейн құрбаны ретінде таныстырып, кəмелетке толмаған кезінде Эндрюмен жыныстық қатынасқа мəжбүр болғанын айтқан.
Эндрю бұл айыптауларды жоққа шығарды, бірақ 2022 жылы соттан тыс келісімге келді, оның мəн-жайы толық жарияланбады, дегенмен халықаралық БАҚ бірнеше миллион доллар көлемінде өтемақы төленгенін хабарлады. Сонымен қатар, Эндрю əскер атақтарынан жəне корольдік патрондық міндеттерінен айырылды, əрі ресми түрде «ханзада» мəртебесін қолданбауға мəжбүр болды.
Король Карл III пікірі
Букингем сарайының ресми хабарламасында Король Карл III полицияға институционал деңгейде қолдау көрсетуге дайын екенін білдірді. Сарай мəлімдемесінде айтылғандай, монархия қызметкерлері полиция мен құқық қорғау органдарының сұрауларына жауап беруге көмектесуге ниетті, алайда бұл заңдық міндет емес, толықтай ерікті іс. Сарай сонымен қатар ханзада Эндрюның ісіне қатысты барлық жыныстық зорлық құрбандарына жанашырлық көрсететінін атап өтті.
Фото: share.google
Қоғамдық жəне халықаралық мəні
Эндрю ханзада ісі тек корольдік отбасының ішкі дауы емес, сонымен бірге құқық, монархияның жауапкершілігі жəне қоғамдық сенім мəселесін көтереді. Халықаралық журналистік талдаулар көрсеткендей, бұл жағдай монархия мен құқықтық жүйенің арасындағы шекараны анықтауға, сондай-ақ ықпалды адамдардың заң алдындағы
теңдігіне қатысты маңызды сигнал береді.
Сарапшылар атап өткендей, Эндрю ісі сот үкімімен емес, қоғамдық сенімнің жоғалуымен сипатталады. Король Карл III полициямен ынтымақтастыққа дайын екенін жариялауы — монархияның ашықтыққа жəне құқықтық жүйемен үйлесімділікке бейімделуінің көрінісі.
Қазіргі уақытта тергеу жалғасып жатыр, ешқандай ресми айып тағылған жоқ. Дегенмен халықаралық аудитория мен британ қоғамы бұл оқиғаның нəтижесіне ерекше назар аудару үстінде. Бұл оқиға корольдік институттың ашықтығы, құқықтық жүйеге бағыну жəне қоғамдық сенім мəселелерінде маңызды сын-қатер ретінде қарастырылады.
Амина Мелдебек
Парақшамызға жазылыңыз
