Фото: www.kmg.kz
Стокгольм ережелері бойынша Лондонда өткен халықаралық арбитраж Қарашығанақ кен орнын игеруші мұнай компанияларына қарсы дауда Қазақстанның дәлелдерін негізді деп тапты. Reuters және Bloomberg агенттіктерінің хабарлауынша, еліміз мұнай алпауыттарынан 2-ден 4 миллиард долларға дейін өтемақы алуы мүмкін.
Даудың негізі – Shell, Eni, Chevron, «Лукойл» және «ҚазМұнайГаз» компанияларынан құралған консорциумның 2010-2020 жылғы шығындары. Қазақстан тарапы бұл компаниялар мемлекет есебінен өтелмеуі тиіс, бекітілмеген әрі негізсіз шығындарды заңсыз қайтарып алып келгенін айтты.
Жемқорлық пен «ескі жүйенің» салдары
Ресми Астананың мәлімдеуінше, жекелеген шенеуніктер пара алып, мемлекет есебінен өтелмеуге тиіс шығындарды бекітіп беріп отырған деп хабарлайды Ulysmedia.kz.
- Агенттік мәліметінше, осы қаражаттар негізінен экс-президент Нұрсұлтан Назарбаев тұсында төленген.
- Материалдарда 2022 жылға дейін елде «коррупция мен клептократияға» жол берілгені ашық айтылған.
- Қаңтар оқиғасынан кейін Назарбаев пен оның жақындары ықпалынан айырылып, билік бұрынғы «күмәнды схемаларды» қайта қарай бастады.
Сот шешімі және өтемақы көлемі
Трибунал Қазақстанның позициясын ішінара қанағаттандырып, компаниялардың «талап қою мерзімі өтіп кетті» деген сылтаумен істі жабу туралы өтінішін кері қайтарды.
Маңызды: Қазақстан бастапқыда 6 миллиард доллардан аса қаражат талап еткен. Қазіргі таңда нақты сома бекітілмесе де, сарапшылар оның 2-ден 4 миллиард долларға дейін болатынын болжап отыр.
Бұл қаражат бюджетке тікелей ақшалай емес, өнімді бөлісу келісімшартындағы мұнай үлестіру формуласын өзгерту арқылы қайтарылмақ. Яғни, мемлекеттің мұнайдағы үлесі артуға тиіс.
Қашаған мәселесі күрделі
Қазақстан дәлел ретінде Италиядағы қылмыстық іс материалдарын да ұсынған. 2017 жылы бірнеше италиялық мердігер Қарашығанақ пен Қашаған бойынша келісімшарт алу үшін қазақстандық шенеуніктерге пара бергенін мойындаған. Қашаған жобасы бойынша да бөлек талап арыз түскені белгілі болды. Онда Астана мердігерлерді коррупциялық схемаларға қатысты деп айыптап, келісімшарт құнының 88 миллионнан 490 миллион долларға дейін негізсіз өсірілгенін алға тартып жатыр.
Тараптардың реакциясы
Әзірге мұнай компаниялары болған шешімге қатысты түсініктеме бермей отыр деп мәлімдейді Financial Post.
- Eni мен Shell соңғы шешім шыққанша түсініктеме бермейтінін айтты.
- Chevron арбитраждың жалғасып жатқанын растады.
- «ҚазМұнайГаз» бен Қазақстанның Энергетика министрлігі ресми жауаптан бас тартты.
Консорциумның әлі де апелляцияға беруге мүмкіндігі бар, алайда бұл шешім Қазақстанның халықаралық деңгейдегі маңызды жеңісі ретінде бағаланып отыр.
Назерке Ақберді
Парақшамызға жазылыңыз
