Журналист, «Гиперборей» YouTube-арнасының авторы Вадим Борейкоға қатысты азаматтық іс Алматыдағы құрылыс дауының аясынан шығып, журналистік қызметтің қорғалуы, сот ашықтығы және қоғамдық маңызы бар ақпаратты жариялау еркіндігі мәселесіне айналды.
Істің ортасында Алматының 12-шағынауданындағы Premier тұрғын үй кешені құрылысы тұр. Құрылыс компаниясы журналистің осы нысанға қатысты жариялаған материалдары іскерлік беделге нұқсан келтірді деп санайды. Борейко болса, өз материалдарын тұрғындардың шағымы негізінде дайындағанын, тараптардың пікірін беруге тырысқанын айтады.
Вадим Борейконың барлық шоты бұғатталды
Вадим Борейко 27 сәуірде банк қосымшалары арқылы төлем жасай алмай, шоттарының бұғатталғанын білген. Бұл туралы журналист әлеуметтік желідегі парақшасында жазды. Кейін оған сот орындаушысының аты-жөні мен нөмірі көрсетілген хабарлама келген. Сол арқылы журналист өзіне қарсы құрылыс компаниясы азаматтық талап арыз бергенін анықтаған.
Бұл жерде маңызды мәселе – шот бұғаттау сот шешімі шыққаннан кейін емес, іс қаралып жатқан кезеңде қолданылған қамтамасыз ету шарасы ретінде көрінеді. Мұндай шара талапкердің мүддесін қорғау үшін қолданылуы мүмкін, бірақ оның көлемі мен салдары бөлек бағалануы керек. Журналистің барлық қаржылық мүмкіндігін шектеу оның күнделікті өміріне ғана емес, кәсіби қызметіне, адвокат жалдауына, сотта қорғану мүмкіндігіне де әсер етеді.
Талап сомасы – 71 млн теңге
Курсивтің жазуынша, талап арыз сомасы – 71 млн теңге. Талапкер тарап Борейконың әлеуметтік желідегі және YouTube-арнасындағы материалдары компания беделіне нұқсан келтіріп, елеулі шығынға әкелді деп есептейді. Компания жобаға деген сенім азайып, салынып жатқан тұрғын үйдегі пәтерлер аз сатылды деген уәж келтірген.
Дау түбі Premier тұрғын үй кешеніне қатысты
Іс Алматының 12-шағын ауданындағы Premier тұрғын үй кешені құрылысына байланысты басталған. Курсивтің дерегінше, Борейко бұл тұрғын үй кешені туралы «Гиперборей» YouTube-арнасында бірнеше рет айтқан. Алғашқы материалдарда тұрғындар жіберген видео топтамасы көрсетілген. Журналист өз сөзінде мүмкіндігінше жеке пікір айтудан аулақ болғанын, тараптардың пікірін білуге тырысқанын жазған. Кейін Борейко әлеуметтік желідегі жазбасында сот анықтамасын тек бүгін алғанын және сол құжат бойынша өзі жауапкер ретінде қатысып отырған процесті жариялауға тыйым салынғанын жазды. Оның сөзінше, осыдан кейін ол сотқа қатысты бұрынғы жазбаларын өшіруге мәжбүр болған.
Premier тұрғын үй кешені – істің негізгі себебі
Борейкоға қарсы талап Алматының 12-шағынауданындағы Premier тұрғын үй кешені құрылысына қатысты жарияланған материалдардан кейін берілген. Құрылыс компаниясы журналистің осы нысан туралы видеолары компания беделіне нұқсан келтіріп, қаржылық шығынға әкелді деп есептейді. Борейконың айтуынша, Premier тұрғын үй кешені туралы алғашқы материалдар тұрғындар жіберген видеоға негізделген. Видео авторлары – 12-шағынаудан тұрғындары. Олар құрылысқа наразылық білдірген. Журналист биыл 6 қаңтарда тұрғындардың өтінішімен Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбекпен бірге 12-шағынауданға барғанын да айтқан.
«Premier тұрғын үй кешені туралы «Гиперборей» YouTube-арнасында жеті рет айттық. Алғаш рет Biz Birgemiz бағдарламасында оқырмандар жіберген видеоларды көрсетіп, мүмкіндігінше пікір айтудан аулақ болдым. 2025 жылдың 25 қарашасы, 1 желтоқсаны, 8 желтоқсаны және 2026 жылдың 5 қаңтары жарияланды.
Видео авторлары – 12-шағын ауданы тұрғындары. Олар құрылысқа наразылық білдіріп, бастапқыда құрылыс салып жатқан компания ретінде«Etude-Ybyrai» ЖШС-ны емес, «Everest Development» ЖШС-ны көрсеткен.
Биыл 6 қаңтарда тұрғындар өтінішімен Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбекпен бірге 12-шағын ауданға бардық», – дейді журналист.
Құрылыс компаниясы Борейконы жалған ақпарат таратты деп айыптайды
Азаттықтың хабарлауынша, «Etude-Ybyrai» құрылыс компаниясы Борейконы «іскерлік беделге нұқсан келтірді» және «көрінеу жалған ақпарат таратты» деп айыптап отыр. Компания заңгері Бақыт Қасыбаев журналистерге Борейконың видеоларында компания заңсыз құрылыс жүргізді, рұқсат құжаттары жоқ, әкімдік құрылысты тоқтатты деген мазмұндағы мәлімдемелер бірнеше рет тарағанын айтқан. Оның сөзінше, компанияда сол кезде барлық рұқсат құжаты болған.
Сотты жабық өткізу туралы өтініш берілді
19 мамырда Алматының Бостандық аудандық сотында азаматтық істің алдын ала тыңдауы өтті. Азаттықтың жазуынша, талапкер өкілі Бақыт Қасыбаев сот процесін жабық режимде өткізуді сұраған. Ол мұны коммерциялық құпияны және заңмен қорғалатын өзге мәліметтерді сақтау қажеттігімен түсіндірген. Сонымен бірге Борейконың медиа белсенділігі сотқа қысым жасап, қоғам пікірін бұрмалауы мүмкін деген уәж айтылған.
Егер процесс жабық өтсе, қоғам істің қалай қаралып жатқанын, тараптардың қандай дәлел келтіргенін, соттың қандай негізге сүйенгенін толық көре алмайды.
Аудио-видео түсірілім мен тікелей эфирге де тыйым сұралды
Азаттық дерегінше, талапкер тарабы соттан процесті аудио және видеоға түсіруге, интернет арқылы тікелей эфир жүргізуге тыйым салуды да сұраған. Алдын ала тыңдауға келген журналистер сот отырысын бөлек бөлмедегі монитордан бақылаған, бірақ дыбыс сапасы нашар болып, кей сөздер дұрыс естілмеген.
Борейко өзіне тағылған айыпқа келіспейді
Компания өкілі журналистің медиа белсенділігі қоғам пікіріне ықпал етуі мүмкін екенін айтты. Борейконың қорғаушылары бұған қарсы шығып, істің қоғамдық маңызы бар деп мәлімдеді. Компания өкілі Борейко олардың пікірін толық бермеді дейді.
Азаттыққа берген түсініктемесінде компания заңгері Бақыт Қасыбаев 6 қаңтардағы тұрғындармен кездесу кезінде Борейко компанияға сөз бергенін, бірақ өзінің кей пікірлері мен кей деректі терістеген тұстары видеодан қиылып қалғанын айтқан.
Алдын ала тыңдаудан кейін Вадим Борейко талап арызда өзіне қатысты нақты дәйексөздер мен жарияланымдарға сілтемелер көрсетілмегенін айтты. Оның сөзінше, талапкер оны құрылыс процесіне тікелей ықпал ете алатын тұлға ретінде сипаттағанымен, арызда журналистің беделге нұқсан келтірген нақты сөзі келтірілмеген.
«Талап арызда мен құрылыс жұмысын бір қол сермеумен тоқтатып, компанияға үлескерлерден қаражат тартуға тыйым салдыратын әлдебір Мориарти сияқты көрсетілгенмін. Бірақ бұл талапта менің беделге нұқсан келтіретін бірде-бір сөзім келтірілмеген. Оның қай жерде жарияланғанына қатысты бірде-бір сілтеме де жоқ. Шын мәнінде, маған журналист болғаным үшін айып тағылып отыр», – деді Вадим Борейко.
Борейко ісі журналистика үшін аса маңызды, себебі мұнда үш мәселе қатар тұр: ірі қаржылық талап, барлық шотты бұғаттау және сотты жабық өткізу өтініші. Үш фактор бірге қаралғанда журналистке құқықтық және қаржылық қысым жасау қаупін күшейтеді.
Қоғамдық маңызы бар мәселе көтерген журналистке 71 млн теңге талап қойылып, оның шоттары бұғатталып, сот процесі жабық өтсе, бұл басқа журналистерге де әсер етуі мүмкін. Олар тұрғындардың шағымын, құрылыс дауын, бизнес пен билік байланысын, рұқсат құжаттарының заңдылығын зерттеуден тартынуы ықтимал. Мұндай әсер медиа еркіндігіне ғана емес, қоғамның ақпарат алу құқығына да зиян келтіреді.
Сот енді нені анықтауы керек?
Сот бірнеше нақты сұраққа жауап беруге тиіс.
Біріншіден, Борейко жариялаған материалдарда нақты жалған дерек бар ма?
Екіншіден, ол деректер журналистің өз сөзі ме, әлде тұрғындардың, депутаттың немесе басқа тараптардың пікірі ме?
Үшіншіден, компания көрсеткен 71 млн теңге шығын мен Борейко материалдарының арасында дәлелденген себеп-салдар байланысы бар ма?
Төртіншіден, барлық шотты бұғаттау шарасы талап сомасына және істің сипатына сай ма?
Бесіншіден, сотты жабық өткізуге заңды әрі жеткілікті негіз бар ма?
Осы сұрақтарға нақты жауап берілмей, істі әділ бағалау қиын. Себебі мұнда тек бір компанияның беделі емес, журналистің кәсіби құқығы, тұрғындардың шағымын жариялау мүмкіндігі және соттың қоғам алдындағы ашықтығы қатар қаралып отыр.
Қорытынды
Вадим Борейко ісі – құрылыс компаниясы мен журналист арасындағы азаматтық дау ғана емес. Іс Қазақстандағы журналистік қызметтің құқықтық шекарасын, іскерлік беделді қорғау институтының қалай қолданылатынын және сот ашықтығының нақты деңгейін көрсететін маңызды жағдайға айналды.
Соттың алдағы шешімі бір журналистің тағдырымен шектелмейді. Ол қоғамдық маңызы бар тақырыптарды зерттейтін журналистердің ертеңгі жұмысына, тұрғындардың даусын медиа арқылы жеткізу мүмкіндігіне және қоғамның сотқа сеніміне әсер етеді.
Сот жабық процесс туралы өтініш бойынша әзірге шешім шығарған жоқ. Келесі отырыс 26 мамыр сағат 10:00-ге белгіленді. Іс материалдары бойынша талапкердің болжамды шығыны 71 млн теңге деп көрсетілген.
Парақшамызға жазылыңыз
