Фото: www.gov.kz
Қазақстанда алдағы республикалық референдумға дайындық қарқынды жүріп жатыр. Маңызды саяси науқан қарсаңында қоғамдық пікірді білу мақсатында сауалдама жүргізуге ниетті ұйымдар Орталық сайлау комиссиясына өтінімін жолдады. 22 ақпандағы мәлімет бойынша, бұл құқыққа бүгінде 7 заңды тұлға ие болып отыр.
Сауалдаманы кімдер жүргізеді?
Заң талаптарына сәйкес, Орталық сайлау комиссиясына (ОСК) тиісті құжаттарын тапсырып, ресми хабарлама жолдаған ұйымдар ғана референдумға қатысты қоғамдық пікір сауалдамасын жүргізе алады. Әр ұйым өз зерттеу әдісін таңдаған.
Зерттеу жүргізетін ұйымдар мен әдістері:
- «Демократия институты» ғылыми-зерттеу ассоциациясы
Халықпен тікелей, бетпе-бет сұқбат жүргізу әдісін таңдаған. Бұл тәсіл зерттеуші мен респонденттің жеке кездесуі арқылы пікір жинауды көздейді. - «Қоғамдық пікір» зерттеу институты
Сауалдаманы телефон арқылы жүргізеді. Яғни, азаматтарға қоңырау шалып, белгілі бір сұрақтар бойынша жауап жинайды. - «DATAmetrics» ЖШС
Заманауи CAPI (Computer-Assisted Personal Interviewing) технологиясын қолданады. Бұл – планшет немесе арнайы құрылғы арқылы бетпе-бет сұқбат жүргізу тәсілі. Артықшылығы – деректер бірден электронды базаға түседі, қателік азаяды. - «AMANAT» партиясының Қоғамдық саясат институты
Ең ауқымды әдістер жиынтығын қолданбақ. Олар:
- телефон арқылы сауалдама,
- интернет арқылы сауалдама,
- бетпе-бет сұқбат,
- сондай-ақ сайлау учаскелерінен шыққан азаматтар арасында жүргізілетін exit-poll (дауыс беруден кейінгі жедел сауалдама).
- «Еуразиялық интеграция институты»
Референдум күні exit-poll өткізумен қатар, фокус-топтық пікірталастар және сараптамалық сауалдамалар ұйымдастырады. Бұл әдіс тек сандық емес, сапалық пікірлерді де талдауға мүмкіндік береді. - «Қазақстандық қоғамдық даму институты»
Халықтың пікірін жаппай телефон арқылы сұрау әдісімен анықтайды. - «СОЦИС-А» (ИКСИ – Астана)
Exit-poll жүргізумен қатар, әлеуметтік желілер және бетпе-бет сұхбат арқылы қашықтықтан сауалдама алуды жоспарлап отыр.
Заң талабы қатаң: 5 жылдық тәжірибе міндетті
Референдумға қатысты сауалдама жүргізу кез келген ұйымға рұқсат етілмейді. «Сайлау туралы» және «Республикалық референдум туралы» заңдарға сәйкес, мұндай зерттеулерді тек мына талаптарға сай келетін ұйымдар ғана жүргізе алады:
- Социологиялық зерттеу жүргізу саласында кемінде 5 жыл тәжірибесі болуға тиіс;
- Білікті мамандар штаты болуы қажет;
- Зерттеу әдістемесі ғылыми негізделген болуы керек;
- ОСК-ға алдын ала ресми хабарлама жіберуі міндетті;
- Қаржыландыру көздері ашық көрсетілуге тиіс.
Бұл талаптардың мақсаты – қоғамдық пікірді бұрмалауға жол бермеу және жалған дерек таратудың алдын алу.
Қазақстан заңнамасына сәйкес референдумға қатысты сауалдама жүргізетін ұйымдар мына талаптарға сай болуға тиіс:
- Қазақстан заңнамасына сәйкес ресми тіркелген заңды тұлға болуы;
- Қоғамдық пікірге сауал салу саласында кемінде 5 жылдық тәжірибесі болуы;
- Орталық сайлау комиссиясын алдын ала жазбаша түрде хабардар етуі.
БАҚ пен онлайн-платформаларға ескерту
Сауалдама нәтижелерін жариялау кезінде бұқаралық ақпарат құралдары, интернет-басылымдар және блогерлер ақпараттың ашықтығы мен заң талаптарының сақталуына ерекше назар аударуы қажет. Жарияланған материалда міндетті түрде мына деректер көрсетілуі тиіс:
- Сауалдаманы жүргізген ұйымның атауы;
● Тапсырыс беруші және зерттеуге төлем жасаған тұлға;
● Сауалдама жүргізілген уақыт және ақпарат жинау әдісі;
● Сұрақтың нақты тұжырымы мен респонденттер саны;
● Нәтиженің қателік коэффициенті (статистикалық ауытқу шегі).
Маңызды: Дауыс беру күніне 5 күн қалғанда және дауыс беру күні кез келген сауалдама нәтижелерін немесе болжамдарды жариялауға қатаң тыйым салынады.
Бұл талапты бұзған тұлғалар Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 120-бабы бойынша жауапкершілікке тартылады. Аталған шектеулер референдумның ашық, әділ әрі қоғамдық пікірді манипуляциясыз өтуін қамтамасыз ету мақсатында енгізілген.
Назерке Ақберді
Парақшамызға жазылыңыз
