Фото: olympic.kz
Жапонияның Аичи және Нагоя қалаларында өтетін XX жазғы Азия ойындары Қазақстан спорты үшін кезекті ірі жарыс қана емес, ұлттық құраманың қазіргі әлеуетін бағалайтын маңызды межеге айналмақ. 2026 жылдың 19 қыркүйегі мен 4-ші қазаны аралығында өтетін құрлықтық додада Азияның 45 елінен 15 мыңға жуық спортшы бақ сынайды деп күтілуде. Жүлделер спорттың 469 түрінен сарапқа салынады.
Қазақстан құрамасы бұл додаға спорттың 35 түрінен қатысуды жоспарлап отыр. Алдын ала тізімге 571 спортшы енгізілген. Бұл көрсеткіштің өзі ел спортының Азия ойындарына деген ауқымды дайындығын аңғартады. Салыстыру үшін, бұған дейінгі Ханчжоудағы алдыңғы Азия ойындарында Қазақстан атынан 523 спортшы өнер көрсетті.
Алайда спорттағы санның артуы автоматты түрде нәтиженің жақсаруына кепіл емес. Негізгі мәселе – осы құрамның қаншалықты сапалы дайындалғаны, лицензиялық және ірі халықаралық жарыстардағы тәжірибесі, медициналық дайындығы мен психологиялық тұрақтылығы.
99 медаль басты міндет
Қазақстан құрамасының алдына 99 медаль жеңіп алу міндеті қойылды. Бұл жай ғана статистикалық көрсеткіш емес, федерациялар мен спортшыларға жүктелген нақты жауапкершілік.
Мұндай межеге жету үшін әр спорт түрінің мүмкіндігін жеке бағалау маңызды. Олимпиадалық спорт түрлерімен қатар, Азия ойындарының бағдарламасында Қазақстан үшін дәстүрлі түрде жүлдеге таласуға мүмкіндік беретін жекпе-жек, ауыр атлетика, жеңіл атлетика, су спорттары және басқа да бағыттар бар.
Сондықтан медаль жоспарының орындалуы бір-екі спорт түрінің нәтижесіне емес, ұлттық құраманың жалпы командалық тұрақтылығына байланысты.
Бұған дейінгі Азия ойындарының тәжірибесі көрсеткендей, құрлықтық додада бәсекелестік жыл сайын күшейіп келеді. Азия спортының көшбасшылары әдеттегідей Қытай, Жапония, Оңтүстік Корея, Иран, Үндістан. Бұл ел спортшыларын халықаралық деңгейдегі жүйелі дайындықпен алып келеді. Демек, Қазақстан үшін медаль саны ғана емес, әлемдік деңгейдегі бәсекеге қабілеттілікті сақтау маңызды.
571 спортшы – 571 үміт
Ұлттық құраманың алдын ала тізіміндегі 571 спортшының әрқайсысының Азия ойындарына келу жолы әртүрлі. Бірі әлем чемпионаттарында тәжірибе жинаса, енді бірі Азия чемпионаттарында өзін дәлелдеді. Кейбірі үшін Нагоядағы жарыс – мансабындағы алғашқы ірі құрлықтық дода болуы мүмкін.
Сондықтан құраманы жасақтау кезінде халықаралық жарыстардағы нәтижелердің ескерілуі – дұрыс бағыт. Спортшының қазіргі физикалық дайындығы, рейтингтегі орны, соңғы жарыстардағы тұрақтылығы және жарақат жағдайы секілді факторлар шешуші мәнге ие.
Бұл ретте резерв мәселесі де назардан тыс қалмауы керек. Азия ойындары тек бүгінгі чемпиондарды емес, келесі Олимпиада цикліне дайындалып жатқан спортшыларды анықтайтын алаң.
Дайындықтың екінші жағы – халықаралық тәжірибе
Жыл басынан бері ұлттық құрамалар 226 оқу-жаттығу жиынын өткізіп, 282 халықаралық жарысқа қатысқан. Оның ішінде әлем чемпионаттары, Әлем кубогі кезеңдері, Азия чемпионаттары және басқа да халықаралық турнирлер бар.
Бұл сандар дайындық жұмысының ауқымын көрсетеді. Бірақ жарыс санының көп болуының өзі жеткіліксіз. Әр оқу-жаттығу жиыны мен халықаралық старт нақты мақсатқа негізделуі тиіс.
Азия ойындарына дейін спортшылар тағы 31 халықаралық жарыс пен 73 оқу-жаттығу жиынына қатысады. Демек, алдағы кезеңде басты міндет спортшылардың жарыс кестесін дұрыс жоспарлап, негізгі додаға кірген кезде оларды ең жоғары спорттық формаға шығару қажет. Өйткені спортта «шың формасы» ұғымы кездейсоқ айтылмайды. Маңызды жарысқа бірнеше ай бұрын жақсы дайындалған спортшының өзі жарыс күні бабында болмаса, еңбегінің нәтижесі төмендеуі мүмкін. Сондықтан Нагояға дейінгі соңғы кезеңде қалпына келу, жүктемені реттеу және тактикалық дайындықтың маңызы артады.
Шетелдік мамандар – тәжірибе алмасудың жаңа мүмкіндігі
Қазақстан құрамасының дайындығына 11 елден 13 спорт түрі бойынша 24 шетелдік жаттықтырушы-кеңесшінің тартылуы да назар аударарлық. Бұл қадам отандық спорт мамандарының тәжірибесін халықаралық мектептермен ұштастыруға мүмкіндік береді. Әсіресе, жоғары бәсекелі спорт түрлерінде ұсақ детальдың өзі нәтиже тағдырын шешуі мүмкін.
Шетелдік мамандардың міндеті тек жаттығу процесіне қатысу емес, сонымен бірге заманауи дайындық әдістемесін енгізу, спортшының әлсіз тұстарын анықтау және халықаралық бәсекелестердің ерекшеліктерін зерттеу болуы тиіс. Яғни Азия ойындарына дайындықты медаль үшін ғана емес, Қазақстандағы спорт ғылымы мен жаттықтырушылық мектебін дамыту мүмкіндігі ретінде қарастыру қажет.
Спортшыға жағдай жасау – нәтиженің негізі
Қазіргі жоғары жетістіктер спортында спортшының нәтижесі тек оның қабілеті мен еңбекқорлығына байланысты емес. Медициналық қамтамасыз ету, дұрыс тамақтану, психологиялық қолдау, сапалы құрал-жабдық және қалпына келу жүйесі де маңызды. Осы бағыттардың барлығы ұлттық құраманың кешенді дайындығына енгізілген.
Әсіресе психологиялық дайындыққа ерекше мән берген жөн. Азия ойындарының атмосферасы қарапайым халықаралық турнирден өзгеше. Бір елдің атынан өнер көрсету, жоғары медаль жоспары, жанкүйерлердің үміті мен бәсекелестердің қысымы спортшыға психологиялық тұрғыдан салмақ түсіреді. Сондықтан Нагояға баратын спортшы физикалық тұрғыдан ғана емес, моральдық және психологиялық жағынан да дайын болуы керек.
Негізгі сұрақ – медаль саны емес, жүйенің тұрақтылығы
Қазақстанның алдында тұрған 99 медальдық меже – маңызды көрсеткіш. Бірақ Азия ойындарының шынайы нәтижесін тек медаль санымен өлшеу жеткіліксіз. Нагоядағы дода Қазақстан спортының қаншалықты жүйелі дамып келе жатқанын көрсетеді. Қай спорт түрлері тұрақты нәтиже бере алады? Қай бағыттарда резерв әлсіз? Қай спортшылар әлемдік деңгейге жақындады? Қай федерацияның дайындық жүйесі тиімді? Осы сұрақтардың жауабы Азия ойындарынан кейінгі талдауда анық көрінуі тиіс.
Себебі төрт жылдық циклдегі әр ірі жарыс келесі Олимпиадаға апаратын баспалдақ. Ал Нагоядағы Азия ойындары Қазақстан үшін Парижден кейінгі кезеңді бағалап, Лос-Анджелес Олимпиадасына дейінгі жаңа спорттық стратегияны нақтылауға мүмкіндік беретін маңызды сынақ болмақ.
Қазір ұлттық құрама алдында бір ғана мақсат тұр: Жапонияға жақсы дайындықпен барып, әр спортшының мүмкіндігін барынша пайдалану. Ал 99 медальдық меже сол дайындықтың нәтижесін көрсететін негізгі өлшемдердің біріне айналады.
Түгелбай Бисен,
БҚО, Орал қаласы
Парақшамызға жазылыңыз
