Қазақстандағы бір топ медиа сарапшы екі жылдан бері талқыланып жатқан Масс медиа заңына қатысты Парламент Мәжілісінің депутаты, Масс медиа туралы заң жобасының жұмыс тобының жетекшісі Жанарбек Әшімжанның атына сауал жолдады.
Аталған хат қазір әзірленіп жатқан Масс медиа туралы заң жобасында Қазақстан Республикасы Ақпараттық доктринасына қайшы келетін кейбір нормалардың бар екенін ескерте отырып, осы нормалар қабылданған жағдайда Қазақстан журналистикасына, сөз бостандығына және медиа-нарыққа тигізетін жағымсыз салдарына назар аудартуды мақсат еткендіктерін жазады.
Хаттың мазмұнына назар аударар болсақ (онымен толығырақ мына сілтеме арқылы танысуға болады), жұмыс тобының мүшелері заң жобасындағы біраз баптың қабылдап кетуінен қауіптенеді.
Мәселен: 1-баптың 24-тармақшасы масс медиа ұғымының тым кең және барлық интернет-ресурстарды қамтитынын ескерте отырып, барлық интернет-ресурс БАҚ қызметін атқара бермейтіндігіне тоқталады. “Заң уәкілетті органда БАҚ ретінде тіркелген интернет-басылымдарға ғана қолданылуға тиіс” делінеді онда.
Дәл осы баптың 2-тармақшасының Үкімет ұсынған редакциясында Аккредиттеудің оңайлатылған тәртібін енгізу ұсынылады. Жұмыс тобының мүшелері аккредиттеудің жеңілдетілген түрін ұсыну болашақта журналистерді алалауға апарып соғатынын ескертеді: “Ақпараттық технологиялар гүлденген дәуірде аккредиттеудің басқа – үшінші – жеңілдетілген түрін енгізудің еш мағынасы жоқ және бұрын қабылданған, бұрыннан бар аккредиттеу рәсіміне қайшы келеді. Іс жүзінде бұл мемлекеттік органдардың аккредиттеудің осы түрін теріс пайдалануына және БАҚ-ты таңдап тіркеуіне әкелуі мүмкін. Біз аккредиттеу картасы жүктелген міндеттерді толығымен орындайтынына және оңайлатылған аккредиттеу рәсімін енгізудің қажеті жоқ екеніне сенімдіміз” делінген мәлімдемеде.
Сондай-ақ, медиа қауымдастық өкілдері заң жобасындағы 14-баптың да дұрыс пайым емес екеніне сенімді. Онда «Ақпарат агенттігі» мен «интернет-басылымы» ұғымының біріктірілуі көзделген. “Ақпарат агенттігі – интернет-басылымнан ерекшеленетін масс-медианың нақты бір түрі. Ақпарат агенттіктері жұмысының ерекшелігіне ақпаратты беру жылдамдығы, авторлық құқықты қосымша қорғау, тіркеу кезіндегі артықшылықтары бар. Осыған орай, ақпарат агенттігі заңда жеке құрылым ретінде қалуы керек деп есептейміз” делінген мәлімдемеде.
Заң жобасының 28-бабының 4, 5, 6-тармағы шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының және шетелдік журналистердің аккредитациясына қатысты. Онда шетелдік басылым өкілдері немесе журналистер тиісті аккредиттеусіз кәсіби журналистік қызметпен айналысуына тыйым салынатындығы сөз болады.
Ал, бесінші тармағына қатысты өткенде медиа қауымдастық өкілдері біраз дабыл қаққан еді. Онда «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне қатер төнген жағдайда Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдіктерін және олардың журналистерін аккредиттеуден бас тартуға құқылы» делінеді. Жетінші тармағы заңнаманың бұл талаптары бұзылған жағдайда шетелдік бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін тоқтата тұру Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігі айқындайтын тәртіппен жүзеге асырылатындығына арналған.
Жұмыс тобының жетекшісі Жанарбек Әшімжанға жазылған хатта егерде бұл бап қабылданып кетсе, прогресс емес, регресс болатындығы ескертіледі: “Ұсынылып отырған редакция Сыртқы істер министрлігіне негізсіз кең өкілеттіктер береді, бұл көпшілігі Қазақстан азаматтары болып табылатын шетелдік БАҚ пен журналистердің құқықтарын шектеуге әкелуі мүмкін. «Ұлттық қауіпсіздікке қатер» түсінігі жеткіліксіз және нақты түсіндірілмеуі мүмкін, бұл осы ұғымды теріс пайдалануға әкеліп соғады. Сондықтан заң жобасындағы редакцияны бұрынғы қалпында қалдырып, аккредитациядан айыру құқығын сотқа беруді талап етеміз” делінген онда.
Жұмыс тобының мүшелері, сондай-ақ, “Бұқаралық ақпарат құралдарының қызметін өзін-өзі реттеу мәселелері жөніндегі қоғамдық-кәсіптік кеңестер” 40-бапқа да наразы: “Біз этикалық нормалар заңмен реттелмеуі керек екеніне сенімдіміз, өйткені ол – журналистер қауымының міндеті. Мұны халықаралық тәжірибе де растап отыр. Осыған байланысты аталған тармақты заң жобасынан алып тастауды ұсынамыз” дейді олар.
Жұмыс тобы мүшелері наразылық танытып отырған бұдан өзге де бірнеше бап бар. Бұл хатқа жұмыс тобының он үш мүшесі қол қойған олар. Гүлмира Біржанова, Құқықтық медиа-орталық, Диана Окремова, Құқықтық медиа-орталық, Бақтыгүл Бурбаева, «Қазақстан медиа желісі/ KazMediaNetwork» ҚБ, Думан Смақов, «MediaNet халықаралық журналистика орталығы» ҚҚ, factcheck.kz бас редакторы, Қалима Тәжіқұл, журналист, медиасарапшы
Ольга Диденко, «Қазақстандағы Интерньюс», медиазаңнама жөніндегі консультант Есенгүл Кәп, руководитель центра поддержки журналистов “Мінбер” журналистерді қолдау орталығының жетекшісі, Жұлдыз Әбділда, журналист, Қазақстандағы медианың өзін-өзі реттеу комитетінің төрағасы , Айнур Коскина, журналист, Зауреш Батталова, Қазақстанда парламентаризмді даму қоры, Руслан Дайырбеков, Евразия Цифрлық Қоры, Евгения Бодрова, журналист, Елжан Қабышев, “Digital Paradigm” ҚҚ.
Аталған хатқа өте жылдам жауап берген ҚР Парламент Мәжілісінің депутаты, Масс медиа туралы жұмыс тобының жетекшісі Жанарбек Әшімжан әріптестерінің шешімдеріне әсер ете алмайтынын айтып қысқа қайырыпты: “ҚР Парламент Мәжілісіндегі «Масс-медиа» Заң жобасы бойынша Жұмыс тобында талқыланған ішнара нормаларға байланысты көзқарастарыңызбен танысып шықтым. Арнайы жолдаған хаттарыңызды үлкен құрметпен оқып шықтым. Және де депутаттарға хатты қарап, ұсыныстар беруге жібердім. Кез келген норма жұмыс тобының мүшелері ретінде өздеріңіздің қатысуларыңызбен Мәжіліс мінберіндегі пікір алаңында талқылап, сараптап, депутаттардың шешім қабылдауымен жүзеге асырылады. Жұмыс тобының жетекшісі ретінде әріптестердің шешімдеріне әсер ете алмаймын” делінген жауапта.
Парақшамызға жазылыңыз
