//

Апта шолуы: медиа туралы заң жобасы, Борейкоға салынған 43 млн теңгенің айыппұлы және журналиске шабуыл

23 рет қаралды
Апта шолуы: медиа туралы заң жобасы, Борейкоға салынған 43 млн теңгенің айыппұлы және журналиске шабуыл
photo: Unsplash

Minber-Academy апта бойы журналистердің құқығына қатысты болған негізгі оқиғаларды шолуды жалғастырады. Бұл шолу 12–18 қараша аралығын қамтиды.

Аптаның басты тақырыбы: Құрылтай онлайн-платформалар мен масс-медиа туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Сонымен қатар журналист Вадим Борейкоға 43 млн теңге төлеуді міндеттеді, ал Астанада журналиске шабуыл жасаған кәсіпкер айыппұл төледі.

Аптаның басты оқиғалары

1. Құрылтай онлайн-платформалар мен БАҚ туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады

18 қарашада Мәдениет және ақпарат министрі Арман Қырықбаев Құрылтайда онлайн-платформалар мен масс-медиа туралы заң жобасын және ӘҚБтК-ге түзетулерді таныстырды. Депутаттар екі құжатты бірінші оқылымда мақұлдады. Жоба бойынша шетелдік платформалар Қазақстанда өкілдік ашуы керек, контентті өшіру туралы нұсқаманы орындамағаны үшін әкімшілік жауапкершілік енгізіледі. 5 мыңнан астам жазылушысы бар пайдаланушылар мен ашық қауымдастықтар сәйкестендіріледі, 16 жасқа толмағандарға әлеуметтік желіде тіркелуге тыйым салынады (мессенджерлерден басқа). Платформадағы жала мен БАҚ пен платформадағы былапыт сөз үшін де жауапкершілік көзделген, мемлекеттік органдардың ресми жауаптары арнайы белгіленеді. Министрліктің дерегінше, 2026 жылдың 10 айында 128,5 мың заңсыз материал анықталып, оның 70%-ға жуығы өшірілген. Министр брифингте «Біз рейтинг үшін өмір сүрмейміз» деді. Айыппұл мөлшері мен былапыт сөзге кім жауап беретіні әзірге белгісіз. Әділ сөз қоры бұл жоба БАҚ пен блогерлерге қатер төндіретінін ескертті.

2. Сот Вадим Борейкоға 43 млн теңге төлеуді міндеттеді

13 қарашада Алматының Бостандық аудандық соты «Etude-Ybyrai» ЖШС-ның іскерлік беделді қорғау туралы талап арызын ішінара қанағаттандырды. «Гиперборей» YouTube арнасының журналисі Вадим Борейкоға 43 млн теңге төлеу, жарияланымдарды өшіріп, теріске шығару жариялау міндеттелді.

Компания 71,75 млн теңге талап еткен. Дау Алматыдағы Premier тұрғын үй кешенінің құрылысы туралы арнаның жеті шығарылымына қатысты. Адвокат Фархад Цай шешімге шағымданатынын айтты. «Шекарасыз тілшілер» (RSF) сот шешімін негізсіз деп айыптап, оның күшін жоюды талап етті. Шешім әлі заңды күшіне енген жоқ.

3. Александра Алеховаға шығарылған үкім жеңілдетілді

12 қарашада Алматы қалалық сотының апелляциялық алқасы журналист Александра Алеховаға қатысты үкімді өзгертті. Бас бостандығынан айыру мерзімі үш жылдан екі жылға қысқарып, кәсіби қызметке салынған тыйым алынып тасталды. Жазаны өтеуді 2031 жылға дейін кейінге қалдыру сақталды. 3 тамызда Алмалы аудандық соты оны ҚК-нің 147-бабы 5-бөлігі (дербес деректерді заңсыз тарату) бойынша соттаған еді. Алехова кассациялық шағым беруге ниетті.

4. Астанада журналиске шабуыл жасаған кәсіпкер айыппұл төлейді

Астанадағы наубайхананың иесі «Жетінші арнаның» тілшісінің микрофонын жұлып алып, телеоператорды қолына тас алып қуалаған. 13 қарашада сот кәсіпкерді ӘҚБтК-нің 434-бабы 1-бөлігі (ұсақ бұзақылық) бойынша кінәлі деп танып, 86 500 теңге айыппұл салды. Микрофонды қайтарып алмақ болған телеоператор да өзгенің тыныштығын бұзғаны үшін айыппұл арқалады.

5. Forbes Kazakhstan хакерлік шабуылға ұшырады

13 қарашада Forbes Kazakhstan негізін қалаушы Арманжан Байтасов басылымның сайты мен IT-инфрақұрылымына 29 қазаннан бері хакерлік шабуыл жасалып жатқанын хабарлады. Екі күнде 120 мыңнан астам сұраныс түскен: әкімшілік панельге кіру, құпиясөз іріктеу әрекеттері тіркелген. Редакцияның болжауынша, мақсат – сайтқа бөгде материал орналастыру. Шабуылдар тойтарылып, сайт қалыпты жұмыс істеп тұр.

6. Құрылтай: журналистер Қоғамдық палатаға Кеңестің шешімімен ғана шақырылады

17 қарашада Құрылтай «Мінбердің» сауалына жауап берді. Жауапқа депутат Айдос Сарым қол қойған. Журналистерді Қоғамдық палата отырыстарына шақыру мәселесін палата Кеңесі шешетіні расталды. Ереже Құрылтай Бюросының 2026 жылғы 5 қазандағы №27-I қаулысымен бекітілген. Кеңес қандай өлшеммен шешім қабылдайтыны, отырыстар таратыла ма, ұсынымдар жариялана ма деген сұрақтар ашық қалды. Палатаның алғашқы отырысының күні де әлі белгісіз.

7. Мәдениет министрлігі СІМ-ге журналистердің ақпарат алу құқығын еске салды

13 қарашада ФБРК басылымы Мәдениет және ақпарат министрлігі Сыртқы істер министрлігіне хат жолдағанын хабарлады. Себебі – Грузияда 16 жылға сотталған щучинскілік жүргізуші Иван Чекулаевтың тағдыры туралы редакцияның үш сауалы. СІМ жалпылама жауап беріп, үшінші сауалға дербес деректер туралы заңды алға тартып, сенімхат талап еткен. Министрлік «Масс-медиа туралы» заңның 36-бабына сәйкес БАҚ сауалына бес жұмыс күнінде жауап беру керектігін еске салды.

8. БҰҰ Думан Мұхаммедкәрімді босатуға шақырды

18 қарашада Әділ сөз қоры БҰҰ-ның Ерікті түрде қамауға алу жөніндегі жұмыс тобы журналист Думан Мұхаммедкәрімнің бас бостандығынан айырылуын заңсыз деп танығанын хабарлады. Сарапшылардың пікірінше, ол пікір білдіру бостандығын пайдаланғаны үшін қудаланған, ал сот процесінде елеулі бұзушылықтар болған. Қазақстан тарапының жауабы әзірге белгісіз.

9. Эколог Лаура Мәлікова 20 тәулікке қамалды

12 қарашада Астанада Практик экологтар қауымдастығының жетекшісі Лаура Мәліковаға Instagram-дағы бейнежазбасы үшін ұсақ бұзақылық бабы бойынша 5 тәулік қамау жазасы тағайындалды. 13 қарашада апелляция прокурордың наразылығы бойынша мерзімді 10 тәулікке ұзартты. Бұған дейін 3 қарашада оған Instagram-да митингке шақырғаны үшін ӘҚБтК-нің 488-бабы 7-бөлігі бойынша 10 тәулік қамау тағайындалған болатын. Екі іс бойынша жалпы мерзім – 20 тәулік. Адвокат іс-әрекеттің сараланымын даулап отыр.

Журналистер неден сақ болуы керек?

Заң жобасы әлі бірінші оқылымда ғана. Бірақ оны қазірден бастап қадағалаңыз: мемлекеттік органдардың жауаптарын белгілеу, былапыт сөз бен жала үшін жауапкершілік редакция жұмысына тікелей әсер етуі мүмкін. Түзетулер мен айыппұл мөлшері екінші оқылымда нақтыланады.

Борейконың ісі іскерлік беделді қорғау туралы талап арыздардың ірі сомамен аяқталуы мүмкін екенін көрсетті. Компаниялар туралы сыни материалда әр фактіні құжатпен растаңыз, екінші тараптың пікірін алыңыз және сұраныстарыңыздың көшірмесін сақтаңыз.

Түсірілім кезінде сізге шабуыл жасалса, жауап қайтармаңыз. Оқиғаны камераға түсіріп, полицияға арыз беріңіз. Астанадағы оқиға жабдықты күшпен қайтаруға тырысқан тараптың да жазаланатынын көрсетті.

Мемлекеттік орган сұранысыңызға жалпылама жауап берсе немесе дербес деректерді сылтау етсе, «Масс-медиа туралы» заңның 36-бабына сілтеме жасаңыз: жауап беру мерзімі – бес жұмыс күні. Негізсіз жауапқа Мәдениет және ақпарат министрлігіне шағымдануға болады.

Редакция сайты мен әлеуметтік желідегі парақшаларды қорғаңыз: екі факторлы аутентификацияны қосыңыз, күрделі құпиясөз қолданыңыз, әкімшілік панельге кіруді шектеңіз.

Сайлау науқаны жалғасып жатыр. Дауыс беруге бес күн қалғанда қоғамдық пікір сауалнамаларының нәтижесін жариялауға тыйым салынады, ал 28 қараша – тыныштық күні.

Әлеуметтік желі қолданушылары неден сақ болуы керек?

Жаңа заң жобасы қабылданса, 5 мыңнан астам жазылушысы бар парақшалар мен қауымдастықтар теңестіріледі, ал жала мен былапыт сөз үшін әкімшілік жауапкершілік енгізілуі мүмкін. Жазбаларыңыздағы сөздерді мұқият таңдаңыз.

Мәлікованың ісі билік туралы дөрекі сөз ұсақ бұзақылық деп танылуы мүмкін екенін, ал апелляция жазаны жеңілдетпей, керісінше ауырлатуы мүмкін екенін көрсетті. Сыныңызды дәлелмен және сыпайы тілмен жеткізіңіз.

Жиналысқа немесе митингке шақыру – әкімдік келісім бермесе – ӘҚБтК-нің 488-бабы бойынша қамауға алып келуі мүмкін.

29 қарашада мәслихат сайлауы өтеді. 28 қараша – тыныштық күні: бұл күні кандидаттарды қолдайтын немесе сынайтын жазбалар үгіт деп танылуы мүмкін.

Minber-Academy шолуы әр бейсенбі сағат 10:00-де шығады.

Парақшамызға жазылыңыз
Редакция участвует в сети «Все СМИ».

Жауап беру

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Соңғы жазбалар