Президент Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда Қазақстан халқына арнаған Жолдауында ел тәуелсіздігі мен егемендігін қорғауға қатысты мәселелердің әлі толық шешілмегенін мәлімдеді. Мемлекет басшысы халықаралық қатынастардағы сенім дағдарысына, әлемдегі тұрақсыздыққа және ел ішіндегі бірліктің маңызына тоқталды. Сонымен қатар Ұлттық қордан инфрақұрылымға 6,5 триллион теңге бөлу, ең төменгі жалақыны 110 мың теңгеге көтеру, атом электр станцияларын салу, цифрлық экономиканы дамыту және мемлекеттік басқару жүйесін реформалау туралы айтты, деп хабарлайды Minber.kz Ақорданың ресми сайтына сілтеме жасап.
Президент «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауында биыл Қазақстан тәуелсіздігінің 35 жылдығы атап өтілетінін және наурыз айында қабылданған жаңа Конституцияның 1 шілдеде күшіне енгенін еске салды. Мемлекет басшысының айтуынша, Конституция елдің саяси жүйесін жаңғыртуға және жаңа билік институттарын қалыптастыруға негіз болған.
Алайда Тоқаев ел тәуелсіздігін нығайту міндеті әлі де өзекті екенін айтты.
«Ашығын айтсақ, бүгінде тәуелсіздігіміз бен егемендігімізді қорғауға қатысты барлық мәселе әлі толықтай шешімін тапқан жоқ. Бұл – алдымызда көптеген өзекті міндет тұр деген сөз», – деді Президент.
Мемлекет басшысының сөзінше, алдағы міндеттерді жүзеге асыру үшін қоғамдағы татулық пен келісімді сақтау қажет. Ол жаһандық сын-қатерлер күрделенген жағдайда тәртіп пен заң талаптарын сақтаудың маңызы артатынын жеткізді.
Президент халықаралық қатынастардағы жағдайға да тоқталды. Оның айтуынша, әлем мемлекеттері арасындағы текетірестер күшейіп, ықпалды елдердің өзара сенімі әлсіреген.
«Қазіргі таңда әлем елдері арасында ақылға қонымсыз жалған айыптаулар, астыртын текетірестер күшейді, ал алпауыт, ықпалды мемлекеттердің арасында жаппай өзара сенім дағдарысы пайда болды», – деді Тоқаев.
Президенттің бағалауынша, бақылаусыз көші-қон бірнеше Еуропа елінің қауіпсіздігіне кері әсер еткен. Сонымен қатар ол Біріккен Ұлттар Ұйымының халықаралық беделі әлсіреп, халықаралық құқықтың ықпалы төмендегенін айтты.
Тоқаевтың сөзінше, қазіргі геосаяси ахуалдың одан әрі қалай өзгеретіні туралы саясаткерлер мен сарапшылардың ортақ пікірі жоқ. Сондықтан Қазақстан сыртқы тұрақсыздық жағдайында ішкі бірлігін сақтап, экономикалық дамуын жалғастыруға тиіс.
Ұлттық қордан инфрақұрылымға 6,5 триллион теңге бөлінбек
Президенттің мәліметінше, Халықаралық валюта қорының болжамы бойынша биыл Қазақстанның жалпы ішкі өнімі 400 миллиард долларға жуықтайды. Ал жан басына шаққандағы көрсеткіш 19 мың доллардан асуы мүмкін.
Мемлекет басшысы елдің экономикалық әлеуетін өңірлердегі әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымды дамытуға бағыттау қажеттігін айтты.
Оның тапсырмасына сәйкес, Үкімет Инфрақұрылымдық жаңғыру жоспарын әзірлейді. Жоспарды іске асыру үшін 2029 жылдың соңына дейін Ұлттық қордан шамамен 6,5 триллион теңге бөлінуі көзделген.
Бұдан бөлек, 2026 жыл мен 2027 жылдың алғашқы екі айында әлеуметтік жобаларды іске қосуға 1,5 триллион теңге қарастыру қажет.
Президенттің айтуынша, инфрақұрылымдық жаңғыру аясында денсаулық сақтау, білім беру, мәдениет, спорт, көлік және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысандарын салуға басымдық беріледі.
Тоқаев Ұлттық қор қаражатын пайдалану кезінде қаржылық тәртіп пен жобалардың экономикалық тиімділігін сақтау қажеттігін атап өтті.
Мемлекет басшысы келесі жылды, яғни 2027 жылды Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды. Оның аясында облыс орталықтары, аудандар мен ауылдарда жолдар, әуежайлар, вокзалдар, медициналық мекемелер, спорт кешендері, кітапханалар мен ғылыми орталықтар салу және жаңғырту жоспарланған.
Көлік және логистика саласында қандай өзгерістер болады?
Президент Қазақстанның Еуропа мен Азия арасындағы транзиттік әлеуетін арттыру міндетіне тоқталды.
Оның мәліметінше, Қытайдан Еуропаға тасымалданатын құрлықтағы жүктің елеулі бөлігі Қазақстан аумағы арқылы өтеді. Алайда отандық логистикалық компаниялардың халықаралық жүк тасымалындағы үлесін арттыру қажет.
Мемлекет басшысы көлік дәліздерін жаңғырту, теміржол инфрақұрылымын кеңейту және шекарадағы өткізу бекеттерін жаңарту жұмыстарын жеделдетуді тапсырды.
Атап айтқанда, «Бақты – Аягөз» теміржол желісін іске қосу, «Көкшетау – Петропавл» автожолын кеңейту және республикалық маңызы бар жолдардың сапасын жақсарту мәселелері көтерілді.
Тоқаевтың айтуынша, автокөлікпен транзиттік жүк тасымалдаудың жартысынан астамы шетелдік компаниялардың үлесінде. Сондықтан отандық тасымалдаушыларға қолдау көрсету қажеттігін айтты.
Президент әуежай инфрақұрылымын дамыту, әуе қатынасының қолжетімділігін арттыру және өңірлердің көлік байланысын жақсарту міндеттерін де атады.
Қазақстанда жаңа атом электр станциялары салынуы мүмкін
Жолдауда энергетика саласындағы мәселелерге де назар аударылды.
Президенттің айтуынша, Қазақстан қыс мезгілінде электр энергиясын көрші мемлекеттерден жоғары бағамен сатып алуға мәжбүр. Ал жазда электр энергиясын төмен бағамен экспорттайды.
Мемлекет басшысы Түркістан, Қызылорда, Алматы және Екібастұздағы жаңа электр қуаттарын іске қосу мерзімдерінің кейінге шегеріліп жатқанын сынға алды.
Оның тапсырмасына сәйкес, Қазақстан 2029 жылға қарай электр энергиясын ішкі қажеттіліктен артық өндіретін деңгейге жетуге тиіс.
Бұл үшін жаңа электр станцияларын салу, қолданыстағы желілерді жаңғырту, жаңартылатын энергия көздерін дамыту және атом энергетикасына инвестиция тарту қарастырылып отыр.
Тоқаев 2027 жылы «Балқаш» атом электр станциясының құрылысын бастау қажет екенін айтты. Сондай-ақ «Мойынқұм» АЭС-інің құрылысын жеделдету мақсатында кешенді ынтымақтастық туралы келісім жасау ұсынылды.
Президент атом станцияларын алдағы ондаған жыл бойы уранмен қамтамасыз ету мәселесін де көтерді. Оның айтуынша, жүз жылға жететін стратегиялық уран қорын қалыптастыру ұсынысын жан-жақты қарастыру қажет.
Ауыл шаруашылығы мен су тапшылығы
Президент агроөнеркәсіп кешенін қаржыландыру, жаңа технологияларды пайдалану және су ресурстарын тиімді басқаруға қатысты міндеттерді атады.
Оның дерегінше, былтыр ауыл шаруашылығы шамамен 6 пайызға өсіп, агроөнеркәсіп кешеніндегі өнім көлемі 15 триллион теңгеге жеткен. Жеңілдетілген қаржыландыру көлемі 1,5 триллион теңгеге дейін ұлғайған.
Алайда Президент шаруаларға бөлінген қаражаттың бір бөлігі ұзақмерзімді инвестициялық жобалардың орнына күнделікті шығындарға жұмсалып отырғанын айтты.
Осыған байланысты фермерлерді ұзақмерзімді қаржыландыру тетіктерін жетілдіру және ауыл шаруашылығы өндірісіне жасанды интеллект технологияларын енгізу тапсырылды.
Мемлекет басшысы су тапшылығын азайту үшін суармалы егіншілікте үнемдеу технологияларын кеңінен пайдалану қажеттігін атап өтті.
Ол ауыз суды орынсыз тұтынуды, соның ішінде көлік жуу орындарында пайдалануды сынға алып, Үкіметке Су ресурстарының ұлттық ақпараттық жүйесін құру жұмысын аяқтауды тапсырды.
Кәсіпкерлерді тексеруге үш жылдық мораторий енгізу ұсынылды
Президенттің мәліметінше, шағын және орта бизнестің жалпы ішкі өнімдегі үлесі 40 пайызға жеткен. Ал негізгі капиталға тартылған инвестициядағы үлесі 70 пайызға жақындаған.
Мемлекет басшысы кәсіпкерлерге жүргізілетін жоспардан тыс тексерістер мен әкімшілік шараларға тоқталды.
Ол 2020–2023 жылдары қолданылған мораторий тәжірибесін ескере отырып, микро және шағын бизнесті тексеруге қайтадан үш жылдық мораторий енгізудің орындылығын талқылауды ұсынды.
Президенттің ұсынысына сәйкес, мұндай шара қабылданса, ол 2027 жылғы 1 қаңтардан басталуы мүмкін.
Сонымен қатар экономикалық құқықбұзушылықтарға байланысты қылмыстық жауапкершілікті ізгілендіру, отандық өндірушілердің нарыққа шығуына кедергі келтіретін әрекеттерді тоқтату және кәсіпкерлерге тең бәсекелестік жағдай жасау міндеттері көтерілді.
Цифрлық экономика және жасанды интеллект
Тоқаев цифрлық экономиканы дамыту Қазақстанның алдағы кезеңдегі стратегиялық міндеттерінің бірі екенін айтты.
Президенттің мәліметінше, елімізде екі суперкомпьютер іске қосылған. Үшіншісін жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарланған.
Сондай-ақ Каспий теңізінің табаны арқылы талшықты-оптикалық байланыс желісін жүргізу жұмыстары аяқталып, жаңа деректерді өңдеу орталықтары салынып жатыр.
Алайда Мемлекет басшысы цифрландырудың нақты экономикалық нәтижесі жеткіліксіз екенін атап өтті.
Оның айтуынша, технологияларды мемлекеттік мекемелердегі жұмыс үдерістерін автоматтандырумен шектемей, өндіріс пен кәсіпкерлікті дамытуға пайдалану қажет.
Президент ауыл мен қала тұрғындарының цифрлық платформалар арқылы заңды табыс табуына мүмкіндік беру, цифрлық жұмыспен қамтудың жеңілдетілген құқықтық режимін қалыптастыру және активтерді токендеу міндеттерін атады.
Сонымен қатар жасанды интеллектіні ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, қаржы, логистика және мемлекеттік басқару салаларына енгізу қажеттігін жеткізді.
Инфляция мен салық мәселесі
Президент елдегі инфляцияның әлі де жоғары деңгейде екенін айтты.
Оның сөзінше, бағаның өсу қарқыны бәсеңдегенімен, халықтың нақты табысына әсер ететін мәселелер шешілген жоқ.
Мемлекет басшысы Үкімет пен Ұлттық банктің бірлесіп жұмыс істеуін және инфляцияны төмендетуге бағытталған шараларды күшейтуді тапсырды.
Президенттің мәліметінше, Қазақстан банктерінің активі 75 триллион теңгеден, ал депозиттер көлемі 52 триллион теңгеден асқан.
Тоқаев жинақталған қаржы ресурстарын экономиканың нақты секторын дамытуға бағыттау қажеттігін айтты.
Ол жаңа Салық кодексінің кейбір нормаларын қолдану кезінде кәсіпкерлер қиындықтарға тап болып отырғанын атап өтті. Сондықтан Үкіметке бизнес қауымдастығының ұсыныстарын ескере отырып, салық заңнамасын жетілдіру тапсырылды.
Сонымен қатар жаңа Азаматтық кодексті әзірлеу, капитал нарығын дамыту және мемлекеттік шығындарды жасанды интеллект арқылы бақылау мәселелері көтерілді.
Ең төменгі жалақы 110 мың теңгеге көтерілуге тиіс
Президент 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап ең төменгі жалақы мөлшерін 85 мыңнан 110 мың теңгеге көтеруді тапсырды.
Мемлекет басшысының мәліметінше, бұл өзгеріс 1,8 миллион адамның, соның ішінде бюджеттен жалақы алатын 370 мыңнан астам қызметкердің табысына ықпал етуі тиіс.
Сондай-ақ алғашқы медициналық-санитарлық көмек саласындағы учаскелік қызмет мамандарының жалақысын еңбек өтіліне қарай 40 пайызға дейін арттыру тапсырылды.
Президенттің дерегінше, бұл шара 77 мыңнан астам медицина қызметкерінің табысын өсіруге мүмкіндік береді.
Жеті балалар ауруханасы мен сегіз перинаталды орталық салынбақ
Президент денсаулық сақтау инфрақұрылымын дамыту мәселесіне тоқталды.
Оның дерегінше, Қазақстанда жеті миллионға жуық бала бар. Бұл халықтың 34 пайызын құрайды. Жыл сайын 330 мыңнан астам сәби дүниеге келеді.
Осыған байланысты ауқымды құрылыс жобаларының алғашқы кезеңінде сегіз заманауи перинаталды орталық салу жоспарланып отыр.
Сонымен қатар Атырау, Ақтөбе, Алматы, Шымкент, Қаскелең, Семей және Ақтауда жеті көпбейінді балалар ауруханасын салу көзделген. Астанада тағы екі медициналық нысан бой көтеруі тиіс.
Президент медициналық инфрақұрылымды дамыту үшін бюджет қаржысымен қатар жеке инвестиция тарту маңызды екенін айтты.
Тоқаев мұғалімдердің артық есебін азайтуды тапсырды
Президент мектептердегі қағазбастылық пен мұғалімдердің жұмыс жүктемесіне қатысты мәселені көтерді.
Оның айтуынша, білім беру саласындағы өзгерістер ұстаздардың жұмысын жеңілдетуге бағытталуға тиіс. Алайда бұрынғы қағаз есептердің орнын әртүрлі цифрлық платформаларға енгізілетін мәліметтер басқан.
Мемлекет басшысы мұғалімдердің негізгі міндеті – оқушыға сапалы білім беру екенін атап өтіп, артық әкімшілік жұмыстарды азайтуды тапсырды.
Ол мектептерде оқушылардың мұғалімдерге дөрекі сөйлеуі, тіпті күш қолдануы және мұндай жағдайларда мектеп әкімшілігінің ұстаздарға қысым көрсетуі туралы да айтты.
Президент педагогтердің кәсіби беделі мен құқықтарын қорғап, мектептегі мәселелерді шешуге отбасы, оқушы, мұғалім және білім беру ұйымы бірдей жауапкершілікпен қарауы қажет екенін жеткізді.
Инклюзивті білім алуға тиіс 237 мыңнан астам бала бар
Президенттің мәліметінше, Қазақстанда инклюзивті білім алуға тиіс 237 мыңнан астам бала бар.
Мемлекет басшысы ерекше білім беру қажеттілігі бар балалар саны артып отырғанын атап өтіп, бұл бағыттағы инфрақұрылымды дамытуға тапсырма берді.
Оның айтуынша, маман тапшылығын азайту, балалардың диагнозын ерте анықтау, оңалту қызметтерін кеңейту және арнайы білім беру жағдайларын жақсарту қажет.
Бұл жұмысқа Үкімет пен әкімдіктерден бөлек, «Қазақстан халқына» қоры да атсалысуға тиіс.
Әлеуметтік көмек жүйесі қайта қаралады
Президент әлеуметтік саясаттағы мәселелерге тоқталып, мемлекеттік көмекті нақты мұқтаж азаматтарға бағыттау қажеттігін айтты.
Оның пікірінше, өткен жылдары әлеуметтік төлемдер мен жеңілдіктердің шамадан тыс көбеюі бюджет қаражатының тиімсіз жұмсалуына және әлеуметтік қамсыздандыру жүйесіндегі заңбұзушылықтарға жағдай жасаған.
Мемлекет басшысы жағдайы жақсы отбасылардың да жәрдемақы алуын сынға алып, Үкіметке әлеуметтік қолдаудың жаңа тәсілдерін әзірлеуді тапсырды.
Сонымен бірге Президент реформаларды асығыс енгізбеу қажеттігін ескертті.
Оның айтуынша, әлеуметтік көмектің жаңа тетіктері алдымен пилоттық режимде сыналып, тиімділігі расталғаннан кейін ғана кеңінен қолданылуға тиіс.
Мемлекеттік басқару жүйесі реформаланады
Жолдаудың соңында Тоқаев мемлекеттік басқару жүйесін жаңа Конституция талаптарына бейімдеу мәселесін көтерді.
Президенттің айтуынша, саяси жүйенің жаңғыруы мемлекеттік мекемелердің міндеттерін күрделендірген. Сондықтан Үкіметтен бастап ауыл әкімдеріне дейінгі барлық деңгейдегі басқару құрылымын қайта қарау қажет.
Мемлекет басшысы мемлекеттік органдар арасындағы қайталанатын міндеттерді жою, қағазбастылықты қысқарту және шешім қабылдау үдерісін жеделдету қажеттігін айтты.
«Бізге шынайы реформа қажет. Көзбояушылыққа жол беруге болмайды», – деді Президент.
Оның тапсырмасына сәйкес, Президент Әкімшілігі 2027 жылғы 1 маусымға дейін мемлекеттік басқару жүйесін реформалаудың кешенді жоспарын ұсынуы керек.
Бұдан бөлек, Президент Әкімшілігі мен Стратегиялық жоспарлау және реформалар агенттігі бір жыл ішінде Қазақстанның ұзақмерзімді даму бағытын айқындайтын құжат әзірлеуге тиіс.
Мемлекет басшысы мемлекеттік қызметшілерге арналған жаңа әдеп қағидаттарын дайындау, олардың кәсіби біліктілігін арттыру және мемлекеттік басқаруда жасанды интеллект технологияларын пайдалану қажеттігін атап өтті.
Президент ел болашағы туралы не айтты?
Жолдауын қорытындылаған Тоқаев мемлекет дамуының басты өлшемі азаматтардың әл-ауқаты мен өмір сапасы екенін жеткізді.
Мемлекет басшысының айтуынша, елдің болашағы білім мен ғылымды дамытуға, жоғары технологияларды меңгеруге, заң талаптарын сақтауға және қоғамдық жауапкершілікті арттыруға байланысты.
Президент Қазақстанның алдағы даму кезеңінде инфрақұрылымды жаңғырту, әлеуметтік саясаттың тиімділігін арттыру, цифрлық экономиканы қалыптастыру және мемлекеттік басқару жүйесін реформалау жұмыстары қатар жүргізілуі қажет екенін айтты.
Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Қазақстан халқына Жолдауының толық мәтіні Ақорданың ресми сайтында жарияланған.
Парақшамызға жазылыңыз
